Ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaḥ..

İnsanın kendini bilme, kendini tanıma ve hakikati arama yolculuğunda 'Advaita Vedanta' düşüncesi , belki de en dikkat çekici duraklardan biridir. Çünkü o, hakikati arayan ile aranan hakikatin sanıldığı kadar birbirinden uzak olmayabileceğini fısıldar. Bu yönüyle, ‘Her ne arıyorsan kendinde ara’ düşüncesinin Uzak doğu'daki yankılarından biri gibidir. Fakat Vedanta'nın kastettiği ‘kendin’ gündelik hayatta 'ben' dediğimiz kişilik değil.. onun ardındaki değişmeyen Tanıktır. İşte bütün yolculuk da bu ayrımı fark etmekle başlıyor..

Ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaḥ: *

‘Bu Benlik görülmeli, dinlenmeli, üzerinde düşünülmeli ve derin tefekkürle idrak edilmelidir.’..*

— Bṛhadāraṇyaka Upanişad

Bölüm I

Bilmelidir kişi eylemenin özünü,
Yanlış eylemin özünü de
Eylemsizliğin özünü bildiği kadar.
Derindir eylemenin yolu.
Eylemde eylemsizliği,
Eylemsizlikte eylemi kavrayan
Bilgedir insanlar arasında.
O gerçekleştirir her işi,
Sakınarak.
— Bhagavad Gita IV.17–18

Bu iki metin, Vedanta'nın bütün yönünü özetler gibidir. İlki insanı kendi özünü görmeye çağırırken, ikincisi hakiki eylemin yalnızca dışarıdaki hareketten ibaret olmadığını söyler Böylece daha ilk satırlarda iki temel soru belirir,

"Ben kimim?"

Ve,

"Gerçekten eyleyen kim?..’

Vedanta'nın bütün öğretisi büyük ölçüde bu iki sorunun etrafında şekillenir.

Bilginin Sonundan Tanık Bilince Bir Yolculuk,

Tat Tvam Asi

"Sen O'sun."

— Chandogya Upanişad

İnsan, var olduğu günden beri aynı soruların peşinden yürümektedir..

Evren nasıl oluştu?

Tanrı nedir?

Ölümden sonra ne var?

Ben kimim?

Bu soruların her biri, hakikati arayışın farklı yüzleridir.

Fakat belki de bu arayışın en büyük paradoksu şudur,

İnsan, aşkın olanı kendi sınırlı algısıyla anlamaya çalışır..

Bu durum, küçük bir hesap makinesiyle devasa hesaplamalar yapabilen bir bilgisayarın bütün işleyişini çözmeye çalışmaya benzer.

Sorun hesap makinesinin değersiz olmasıyla ilgili değildir,

Sorun, kendi kapasitesini aşan bir şeyi kavramaya çalışmasıdır..

Belki de bu yüzden Vedanta, hakikati zihnin içine sığdırmaya çalışmaz

Önce zihne kendi sınırlarını gösterir.

Çünkü bazen hakikatin önündeki en büyük engel cehalet değildir; zihnin kendi sınırlarını fark edememesidir..

Kadim Hint bilgeliğinin en önemli damarlarından biri olan Vedanta tam da bu noktada alışılmış düşünme biçimimizi ters yüz eder.

O, insana yeni bir inanç sistemi sunmaz.

Önce tek bir soru sorar:

"Hakikati arayan kim?"

Bu soru ilk bakışta basit görünür.

Oysa belki de bütün Vedanta bu tek sorunun açılımından ibarettir.

Bilginin Sonu

Vedanta kelimesi Sanskritçede Veda ve Anta sözcüklerinden oluşur.

Bir anlamıyla "Vedaların son bölümü’, diğer anlamıyla ise "Bilginin Sonu’ demektir.

Bu ikinci anlam çoğu zaman yanlış anlaşılır.

Buradaki "son", bilginin bittiği yer değildir.

Bilgi arayışının tamamlandığı yerdir.

Çünkü Vedanta'nın konusu astronomi, tarih ya da fizik değildir..

Onun konusu insanın kendi hakiki doğasını bilmesidir.

Bu nedenle Vedalar iki ana bölüme ayrılır.

İlk bölüm Karma Kanda’ olarak bilinir.

Burada ritüeller, ibadetler, toplumsal düzen ve insanın dünyevi yaşamını düzenleyen ilkeler anlatılır.

İkinci bölüm ise Jnana Kanda, yani bilgi bölümüdür.

İşte Upanişadlar bu bölümü oluşturur.

"Upanişad" kelimesi "öğretmenin ayaklarının dibinde oturmak" anlamına gelir.

Bu yalnızca fiziksel bir oturuş değildir..

Hakikati öğrenebilmek için, daha önemlisi zihnin alçakgönüllü, tevazulu hale gelmesini simgeler.

Vedanta, Upanişadların sistematik olarak açıklanmış hâlidir.

Daha sonra Brahma Sutraları ve Bhagavad Gita ile birlikte Vedanta'nın temel üçlü kanonunu oluşturur.

Fakat Vedanta'nın "Bilginin Sonu’ derken kastettiği şey bundan da derindir.

Ananda K. Coomaraswamy'nin dikkat çektiği gibi burada söz konusu olan, yeni bilgiler edinmekten ziyade insanın zaten halihazırda sahip olduğu fakat unuttuğu hakikati yeniden tanımasıdır.

Bu yüzden Vedanta'nın eğitimi, yalnızca bilgi ekleyen bir eğitim değildir.

Aynı zamanda yanlış bilgileri çözen bir eğitimdir de..

Cehalet burada bilgi eksikliği değil; yanlış özdeşleşmedir.

Bu nedenle Vedanta'nın yöntemi paradoksal biçimde önce yıkıcıdır.

İnsana yeni bir kimlik vermez.

Eski yanlış kimlikleri çözmeye başlar.

Belki de bu yüzden Upanişadların dili çoğu zaman cevap vermekten çok soru sordurur.

Vedanta'nın Başlangıç Sorusu

Batı felsefesinin önemli bir bölümü şu soruyla başlar:

"Dünya nedir?

Vedanta ise daha köklü görünen başka bir soru sorar.

"Ben kimim?’

İlk bakışta bu soru psikolojik gibi görünür.

Fakat Vedanta psikolojiyle değil, varoluşun kendisiyle ilgilenir.

"Ben doktorum.

"Ben öğretmenim.

"Ben başarılıyım.

"Ben mutsuzum’

Bütün bunlar değişmektedir.

Çocuklukta başka bir kişilik taşırız.

Gençlikte başka.

Yaşlılıkta başka.

Beden değişir.

Duygular değişir.

Hatıralar değişir.

İnançlarımız değişir.

Peki bütün bu değişimleri fark eden nedir?

Vedanta'nın araştırması tam burada başlar..

Avidya: İnsan Neden Kendisini Tanıyamaz?

Vedanta'ya göre insanın temel problemi bilgi eksikliği değildir.

Temel problem Avidyadır.

Bu kelime çoğu zaman "cehalet" diye çevrilir.

Fakat burada kastedilen sıradan bilgisizlik değildir.

Asıl anlamı, yanlış özdeşleşmedir.

İnsan kendisini bedeni sanır.

Zihni sanır.

Düşünceleri sanır.

Başarıları ve başarısızlıkları sanır, sanır da sanır…

Oysa Vedanta çok sade görünen fakat bütün öğretinin temelini oluşturan bir soru sorar:

Deneyimlediğin şey, seni deneyimleyen olabilir mi?

Beden deneyimlenmektedir.

Öyleyse beden sen olamaz.

Düşünceler gözlemlenmektedir.

Öyleyse düşünceler de sen olamaz..

Duygular gelir ve gider, akar..

Öyleyse onlar da kalıcı benlik değildir.

İşte Vedanta'nın ünlü 2Neti Neti’ yöntemi buradan doğar.

"Bu değil.

"Bu da değil.’

Tek tek bütün yanlış özdeşleşmeler çözülmeye başlanır.

Amaç yeni bir kimlik üretmek değildir,

Hakiki kimliğin üzerini örten katmanları kaldırmaktır.

Atman ve Brahman

Vedanta'nın kalbinde iki kavram bulunur.

Atman ve Brahman.

Atman, insanın değişmeyen hakiki özüdür.

Brahman ise bütün varoluşun mutlak hakikatidir.

Burada Vedanta'nın belki de felsefe tarihindeki en cesur iddiası ortaya çıkar.

Bu ikisi özde ayrı değildir.

Upanişadlar bunu iki kısa cümleyle ifade eder.

Aham Brahmasmi.

"Ben Brahman'ım."

Tat Tvam Asi.

"Sen O'sun."

İlk bakışta bu ifadeler egoyu büyütüyormuş gibi anlaşılabilir.

Oysa tam tersi doğrudur.

Buradaki "ben’, kişilik değildir.

Toplumsal kimlik değildir.

Psikolojik benlik değildir.

İşte tam bu noktada Coomaraswamy önemli bir uyarıda bulunur.

"Tat Tvam Asi" cümlesindeki "O’, bireysel kişi değildir.

O, bütün varoluşun temelindeki değişmeyen ilkedir..

Dolayısıyla Vedanta'nın söylediği şey, "kişi Tanrı olur’ basitliğinde bir şey değildir.

İnsanın hiçbir zaman mutlak hakikatten ayrı olmadığı, yalnızca kendisini beden ve zihinden ibaret sandığıdır.

Başka bir ifadeyle:

Vedanta insanı büyütmez.

Egonun kurduğu dar benlik anlayışını küçültür.

Maya: Ayrılık Yanılsaması,

Peki eğer Atman ile Brahman özde bir ise, neden insan bunu doğrudan göremez?

Vedanta bu soruya Maya kavramıyla cevap verir.

Maya çoğu zaman "illüzyon’ (yanılsama) diye çevrilir.

Fakat bu, dünyanın yok olduğu anlamına gelmez.

Dünya vardır.

Deneyimler gerçektir..

Acı da yaşanır.

Sevinç de yaşanır.

Yanılsama, bunların var olması değildir.

Yanılsama, bunların birbirinden tamamen bağımsız olduğu inancıdır.

Maya, dalganın kendisini okyanustan ayrı sanmasına benzer.

Dalga gerçekten vardır.

Fakat özü sudan başka bir şey değildir.

İnsan da kendisini yalnızca bireysel kimliğiyle tanıdığında, dalganın kendi okyanus doğasını unutmasına benzer bir unutkanlık yaşar.

İşte Vedanta'nın "cehalet’ dediği şey tam olarak budur..

Hakikat kaybolmamıştır,

Yalnızca üzeri yanlış özdeşleşmelerle örtülmüştür.

Belki de bu yüzden Vedanta'nın amacı insana yeni bir şey kazandırmak değildir.

Onu, zaten olduğu şeyi yeniden tanımaya davet etmektir.

Bölüm II – Tanık Bilinç ve Bilginin Dönüştürücü Gücü

Belki de sorun, hakikatin gizlenmiş olması değildir.

Belki de onu yanlış yerde arıyor olmamızdır.

İnsan çoğu zaman hakikati dış dünyada, kitaplarda, deneyimlerde ya da zihninin ürettiği kavramlarda arar. Oysa Upanişadlar yönü tersine çevirir. Aranan şeyin uzakta olmadığını tam tersine arayanın kendisinde bulunduğunu söyler..

Bu yüzden Vedanta'nın amacı insana yeni bir inanç kazandırmak değildir.

Hatırlatmaktır.’

Çünkü Vedanta'ya göre Atman hiçbir zaman kaybolmamıştır. Kaybolan şey Atman değil, onu tanıma bilgisidir sadece..

Bu durum, gözlüğünü başının üzerinde taşıdığı halde her yerde onu arayan bir insana benzer.

Gözlük hiçbir zaman kaybolmamıştır; yalnızca dikkat yanlış yere yönelmiştir.

Hakikatin aranışı da buna benzeyebilir..

Sakşi: Sessiz Tanık

Vedanta'nın belki de en radikal öğretisi Saksi, yani Tanık Bilinç kavramıdır.

Gündelik hayatta kendimizi bedenimizin içinde yaşayan küçük bir "ben’ gibi hissederiz. Sanki bilinç kafatasımızın içinde duran bir gözlemcidir ve gözlerimiz aracılığıyla dışarıdaki dünyaya bakmaktadır.

Vedanta ise bu varsayımı kökten sorgular.

Şöyle der;

Sen dünyayı gören bir bilinç değilsin; dünyayı ‘bilincin içinden gören’sin…

İlk anda bu yalnızca kelimelerle oynanan bir düşünce gibi gelebilir. Fakat burada değişen cümle değil, kimlik duygusudur.

Artık soru şu değildir:

"Ben dünyayı nasıl görüyorum?’..

Soru şuna dönüşür:

Bu görmenin farkında olan nedir?

İşte Vedanta'nın bütün dikkati bu sorudadır.

Değişen ve Değişmeyen

Hayatımız boyunca bedenimiz değişir.

Çocukluk..

Gençlik...

Yetişkinlik..

Yaşlılık..

Düşüncelerimiz değişir.

İnançlarımız değişir.

Duygularımız değişir,

Hatıralarımız değişir,

Fakat bütün bu değişimleri fark eden o sessiz farkındalık değişmez…

Upanişadlar işte ona Atman der.

Bunu anlatmak için Vedanta sık sık benzetmeler kullanır

Bulutlar gelir ve gider.

Gökyüzü kalır.

Dalgalar yükselir ve alçalır.

Deniz kalır.

Film değişir.

Perde değişmez.

Düşünceler, duygular ve beden sürekli hareket halindedir.

Tanık ise hiçbir yere gitmez.

O yalnızca aydınlatır.

"Alan" ve 2Alanın Bileni’

Bhagavad Gita bu ayrımı farklı bir dille ifade eder.

Bedeni, zihni ve duyuları Kşetra (Alan); bunları bilen farkındalığı ise Kşetrajna (Alanın Bileni) olarak adlandırır.

İnsan çoğu zaman alanla özdeşleşir.

Beden benim.

Düşüncem benim.

Korkum benim.

Başarım benim.

Başarısızlığım benim...

Vedanta ise sessizce sorar,

"Bütün bunların farkında olan kim?’

Coomaraswamy'nin dikkat çektiği gibi, insanın temel yanılgısı "alan ile alanın bilenini’ birbirine karıştırmasıdır.

Tıpkı aynadaki yansımayı kendisi sanan biri gibi...

Yansıma değişebilir.

Ayna değişmez.

Neti Neti: Bu Değil... bu da değil,

Peki insan bu Tanığı nasıl tanıyacaktır?

Vedanta'nın cevabı şaşırtıcıdır.

Bir şey ekleyerek değil...

Çıkararak.!?..

Upanişadların meşhur yöntemi Neti Neti'dir.

"Bu değil.

"Bu da değil.

Bu beden miyim

Hayır.

Bu düşünce miyim?

Hayır
Bu korku muyum
Hayır
Bu mutluluk muyum?
Hayır
Bu başarı mıyım
Hayır.
Bu başarısızlık mıyım
Hayır.

Burada amaç zihnin yeni bir cevap üretmesi değildir.?..

Tam tersine, zihnin sürekli tutunduğu kimlikleri yavaş yavaş bırakmasıdır..

Vedanta, insanı yeni bir kimlik oluşturmaya çağırmaz.

Kimliğin ardındaki değişmeyeni fark etmeye davet eder daha cok

Bilmek mi, Olmak mı?

Modern insan bilgi toplamayı sever.

Kitaplar..

Kavramlar..
Öğretiler..
Felsefeler...

Fakat Vedanta şu soruyu sorar,

Bilmek ile olmak aynı şey midir?..

Coomaraswamy'ye göre Vedanta'nın amacı yeni bilgiler yüklemek değildir,

Çünkü hakikat zaten insanın özündedir.

Sorun bilgi eksikliği değil, yanlış özdeşleşmedir.

Bu nedenle gerçek eğitim, malumat aktarmaktan çok cehaleti cözmektedir.

Bir bakıma öğretmen yeni bir şey vermez.

Öğrencinin yanlış sandığı şeyleri yavaş yavaş kaldırır.

Bu yüzden kadim geleneklerde eğitim çoğu zaman putkırıcıdır.

Yıkar,

Ama neyı?

Ama hakikati değil,

Yanlış kimliği yıkar.

İşte bu nedenle Upanişadların en büyük cümlesi uzun açıklamalar değildir.

Tek cümledir.

‘_

Tat Tvam Asi.

Sen O'sun.’

Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır.

Vedanta "Sen O'sun." der.

Ama hiçbir zaman ‘Egon O'dur.2 demez.

"O dediği; kişilik, karakter, hafıza ya da psikolojik benlik (modern psişe) vs değildir..

O, bütün bunları mümkün kılan değişmeyen bilinçtir...

Atman kendisini bütün varlık biçimlerine uydurabilir.

Fakat kendisi hiçbir zaman herhangi bir kişi ya da nesne haline gelmez.

Tıpkı elektriğin ampulün biçimine bürünmeden onu aydınlatması gibi..

Ya da tek bir güneşin binlerce su damlasında yansıması gibi...

Damlalar farklıdır.

Yansıma farklı görünür.
Fakat güneş birdir.
(Yani O sen iken, sen O degilsin gibi..)

Deneyim mi, bilgelik mi?

Modern ruhsal arayışın ilginç yanlarından biri, insanların sürekli yeni deneyimler peşinde koşmasıdır;

Daha güçlü meditasyonlar..
Daha yoğun enerji deneyimleri..
Daha farklı bilinç haalleri..

Bunların hepsi değerli olabilir.

Fakat Vedanta önemli bir uyarıda bulunur.

Deneyim ne kadar büyük olursa olsun başladığı anda bitmeye de mahkumdur..

En derin meditasyon gelir..

Geçer.
En büyük mistik hal gelir..
Ve geçer.

Çünkü deneyim zamanın içindedir.

Hakikat ise zamana bağlı olamaz.

İşte bu yüzden Vedanta özgürlüğün deneyimden değil, Jnanadan, yani Öz bilgi'den doğduğunu söyler.

Buradaki bilgi ise kitaplardan öğrenilen bilgi değildir.

İnsanın kendi gerçek doğasını doğrudan tanımasıdır.

Nasıl karanlık ışık geldiğinde kendiliğinden kaybolursa...

Avidya da Öz bilgi doğduğunda cözülür.

Sessizliğin Eşiğinde

Vedanta'nın bütün bu sorgulamalarının amacı insanı düşüncesiz hale getirmek de değildir.

Aksine, düşüncenin sınırlarını fark ettirmektir

Akıl son derece değerli bir araçtır.

Fakat araç, kendisini kullananı bütünüyle açıklayamaz.

İnsan aşkın olanı yalnızca kavramlarla kuşatmaya çalıştığında, sınırlı olanla sınırsızı ölçmeye kalkışır, Gibi olur

Belki de hakikat daha fazla düşüncenin sonunda değil düşüncenin kendi sınırını gördüğü yerde görünmeye başlar..

Bu yüzden Vedanta aklı reddetmez.

Onu ait olduğu yere yerleştirir.

Akıl kapıyı açmayabilir.

Ama kapının önünde sessizleşmeyi öğrenebilir.
Ve bazen hakikatin görünmesi için gereken tek şey budur.

…

Bölüm III – Eylem, Tanıklık ve Özgürlüğün Sessizliği

Vedanta, insanı dünyadan kaçmaya çağırmaz.

Tam tersine, insanın dünyanın içinde yaşayarak özgür olabileceğini söyler.

Bu nedenle Bhagavad Gita, Vedanta'nın en pratik metni olarak kabul edilir. Büyük bir savaşın eşiğinde, savaşçı Arjuna'nın yaşadığı içsel kriz üzerinden insanın en temel sorusunu ele alır,

Doğru eylem nedir?

Krishna'nın cevabı ise şaşırtıcıdır.

Önce eylemi değil..

Eyleyeni sorgular.

Çünkü Vedanta'ya göre doğru eylem, yalnızca dışarıdan görünen hareketle ilgili değildir, eylemin hangi bilinçten doğduğu da en az onun kadar önemlidir..

İnsan aynı davranışı korkuyla da yapabilir, sevgiyle de.

Egoyla de yapabilir, özgürlükle de.

Dışarıdan bakıldığında aynı görünen iki davranış, içeride bambaşka köklerden beslenebilir.

Bu yüzden Bhagavad Gita önce eylemin kaynağına bakar.

"Yapan Benim²

Bhagavad Gita şöyle der,

"Bütün eylemler doğanın nitelikleri (gunalar) tarafından gerçekleştirilir; fakat ego tarafından aldanmış kişi 'Yapan benim.' diye düşünür." (III.27)

Vedanta'ya göre beden, zihin ve duyular Prakriti'nin, yani doğanın parçalarıdır.

Doğa ise üç temel nitelik (Guna) aracılığıyla sürekli hareket halindedir.

Sattva: açıklık, denge ve uyum.

Rajas: hareket, arzu ve tutku.

Tamas: durağanlık, ağırlık ve atalettir.

Düşüncelerimiz..

duygularımız..

Davranışlarımız..

Hepsi bu üç niteliğin sürekli değişen dengesi içinde ortaya çıkar.

Fakat bütün bu hareketi aydınlatan Atman hareket etmez.

O yalnızca tanıktır.

Coomaraswamy'nin ifadesiyle, Ruh bütün varlık biçimlerine nüfuz ederken fakat kendisi hiçbir zaman onlardan biri olmaz..

Her şeyi mümkün kılar.

Ama hiçbir şeye dönüşmez.

Bu nedenle Vedanta'nın söylediği özgürlük, eylemin durması değil; ‘Ben yapanım." yanılgısının çözülmesidir..

Karma Yoga: Eylemi Değil, Sahiplenmeyi Bırakmak

Bu nedenle Karma Yoga çoğu zaman yanlış anlaşılır.

Vedanta insanı pasif olmaya çağırmaz.

Görevini yerine getir.

Elinden gelenin en iyisini yap.

Fakat sonucu sahiplenme….

Çünkü sonuç yalnızca senin iradene bağlı değildir.

Bu bakış açısı insanı kayıtsız yapmaz.

Tam tersine onu korkudan özgürleştirir.

Ego sürekli sonucu güvence altına almak ister.

Tanık ise yalnızca eylemin berrak olmasına dikkat eder.

Ram Dass'ın güzel bir ifadesi vardır:

"Korku, ego sonuçları kontrol etmek zorunda olduğuna inandığında ortaya çıkar. Gerçek Benlik ise kazanç ve kaybın ötesindedir.’2

İşte Karma yoga'nın özü budur.

Eylem devam eder.

Fakat "ben yapıyorum.’" yükü yavaş yavaş çözülür.

Eylemde Eylemsizlik..

Yazının başında Bhagavad Gita'dan şu dizelerle başlamıştık

Bilmelidir kişi eylemenin özünü,

Yanlış eylemin özünü de

Eylemsizliğin özünü bildiği kadar.

Derindir eylemenin yolu.

Ve ardından gelen belki de bütün Gita'nın en derin cümlesi gelir:

"Eylemde eylemsizliği, eylemsizlikte eylemi gören kişi insanlar arasında gerçek bilgedir." (IV.18)

İlk bakışta bu bir paradoks gibi görünür.

Fakat Vedanta burada iki farklı düzlemden söz etmektedir.

Beden hareket edebilir.

Zihin düşünebilir,

İnsan konuşabilir, çalışabilir, üretebilir.

Fakat içeride hiçbir sahiplenme yoksa Tanık değişmeden kalır..

Yani usta, eylerken, ben eyliyorum demez, sonuca bağlanmaz, ego eylemi ve sonucu sahiplenmeye çalışmaz, hatta sonuca ilgiyi bile bırakır.

‘Nishkama karma’ sonuca bağlı olmayan eylem..

İşte eylemde eylemsizlik budur.

Diğer taraftan insan saatlerce sessizce oturabilir.

Fakat zihni arzularla, korkularla, pişmanlıklarla ve hesaplarla doludur.

Dışarıdan hareketsiz görünür.

İçeride ise büyük bir hareket vardır.

İşte eylemsizlikte eylem budur.

Oysa Vedanta'nın işaret ettiği sessizlik bedenin değil...

Egonun sessizliğidir..

Belki de gerçek dinginlik, hiçbir şey yapmamak değil, eylemde de eylemsizlikte de egoya bağlı olmadan eyleyebilmektir…

İki Kuş

Mundaka Upanişad bu hakikati güzel bir alegoriyle anlatır,

Aynı ağacın üzerinde iki kuş oturmaktadır.

Birinci kuş dallardaki meyveleri yer.

Tatlı meyvede sevinir.

Acı meyvede üzülür.

Sürekli bir daldan diğerine uçar.

İkinci kuş ise hiçbir şey yemez.

Sessizce bekler..

Yalnızca seyreder.

İlk kuş Jiva, yani bireysel benliktir.

İkinci kuş ise Saksi, Tanık bilinçtir.

İnsan çoğu zaman kendisini ilk kuş sanır.

Başarılarla sevinir.

Kaybetmekten korkar.

Acılardan kaçar.

Arzuların peşinden koşar.

Vedanta ise sessizce ikinci kuşu işaret eder.

Kurtuluş, ilk kuşun yok olması değildir.

Onun başından beri ikinci kuşla aynı özden olduğunu fark etmesidir.

İşte Mokşa budur.

Yeni bir yere gitmek değil...

Her zaman olduğun şeyi tanımaktır.

Bilginin Sonuna dönüş

Artık Vedanta kelimesinin neden "Bilginin Sonu’ anlamına geldiğini daha iyi anlayabiliriz.

Buradaki son, öğrenmenin bittiği yer değildir.

Arayışın sona erdiği yerdir.

Çünkü insan dışarıda aradığı şeyin hiçbir zaman dışarıda olmadığını fark etmeye başlar.

Vedanta bu yüzden insanı yeni inançlar biriktirmeye değil...

Yanlış özdeşleşmeleri bırakmaya çağırır.

İnanmaktan çok görmeye..

Biriktirmekten çok tanımaya..

Olmaya çalışmaktan çok zaten olanı fark etmeye..

Coomaraswamy'nin güzel bir ifadesiyle, gerçek eğitim bilgi yüklemek değil, tevarüs edilmiş cehaleti’ çözmektir.

Bu nedenle Vedanta'nın yöntemi çoğu zaman yapıcı olmaktan önce yıkıcıdır.

Yeni putlar inşa etmez..
Eskilerini kırar, basitçe..

Çünkü hakikatin önündeki perde çoğu zaman bilgisizlik değil; yanlış bilgidir..

Son Söz Yerine..

Yazının başında şöyle bir benzetme yapılmıştı,

İnsan, sınırlı algısıyla aşkın olanı anlamaya çalışır..

Bu, küçük bir hesap makinesiyle çok daha büyük bir işlemcinin bütün işleyişini çözmeye çalışmasına benzer.

Şimdi ise belki o benzetmeye başka bir gözle bakabiliriz,

Belki mesele hesap makinesinin daha güçlü hale gelmesi değildir.

Belki mesele, onun kendi sınırlarını fark etmesidir..

Çünkü akıl hakikati bütünüyle kuşatamayabilir. (Dogrusu da kusatamaz)

Ama hakikatin görünmesine engel olmamayı öğrenebilir.

Vedanta'nın bütün öğretisi belki de tek bir cümlede özetlenebilir;

İnsan, aradığı hakikatten hiçbir zaman ayrı olmamıştır.
Ayrı olan yalnızca onu kendisinden ayrı sanan düşüncedir.

Belki de burada sona eren, bilgeliğin kendisi değil, onu arayış biçimimizdir. Çünkü Vedanta'nın gözünde hakikat, dışarıda kazanılacak bir bilgi değil içeride fark edilecek bir idrak halidir. Belki de tam bu yüzden, belirli bir arayış sona ererken, başka türlü bir anlayış başlar..

Upanişadlar binlerce yıl öncesinden bugüne aynı sessiz çağrıyı yapmaya devam eder:

Tat Tvam Asi.

Sen O'sun.

Ama bu söz, kişiliğin evrene ilan ettiği basit bir iddia değildir.

Sessizleşen egonun, zaten öteden beri ait olduğu hakikati tanımasıdır..

Ve belki de Vedanta'nın bütün yolu, tek bir davetten ibarettir,

Başka bir şey olmaya çalışma, zaten olduğun şeyi gör, kendini bil…