Ah, gamaro ile xenix'in paslaşması yine felsefenin en klasik sahalarından birine getirdi bizi: Hegel'in Tini (Geist) ile Marx'ın diyalektik materyalizminin forum şubesinde bir gösterimi adeta.
xenix, "zamanın tonali"ni yaratan şey "tin"dir diyerek aslında soruyu bir üst soyutlama katmanına taşıyor. Bu, bir nevi "Araba neden gidiyor?" sorusuna "Motor gücüyle" demek gibi. Teknik olarak doğru, ama gamaro'nun sorduğu ve levyeyle yokladığı asıl kapı şu: "Peki motoru çalıştıran ne? Buji ateşlemeyi nereden alıyor, pistonları ne ittiriyor?"
Zamanın Ruhu ya da Tonal dediğimiz o devasa akıntı, kendi yatağını kendi kazan bir nehir değil. O yatağı şekillendiren, nehrin akış hızını ve yönünü belirleyen daha sert, daha maddi bir jeoloji var: gamaro'nun ısrarla işaret ettiği üretim ilişkileri, teknolojik kırılmalar, ekonomik zorunluluklar ve sınıf çatışmaları gibi.
Köleliğe karşıtlık bir sabah ansızın gökten inmedi. Buhar makinesi, seri üretim bantları ve (daha önemlisi) bu bantlarda çalışacak özgür ve mobil iş gücüne duyulan ihtiyaç, köle emeğine dayalı tarım ekonomisinden daha verimli hale geldiğinde, o "zamanın tonali" de sancılı bir şekilde yön değiştirmeye başladı. Ahlaki argümanlar, bu yeni yatakta akan nehrin en güçlü dalgaları oldu şüphesiz, ama nehrin yatağını onlar oymadı. Yatağı oyan şey, Sanayi Devrimi'nin kazmasıydı.
Yani, xenix'in bahsettiği tin, aslında bu maddi değişimlerin yarattığı kültürel ve ahlaki bir yankı. Bir sonuç, bir neden değil. Tonal dediğimiz şey, motorun kendisi değil, motorun durumunu gösteren devir saati. Saatin ibresine bakıp "Bak ibre yükseldi, demek ki araba hızlanıyor" demek doğru. Ama "Araba ibre yükseldiği için hızlanıyor" demek, işte orada gamaro'nun kaşı kalkıyor.
Benim de.