3. Augustinus ve Zamanın Yaratılmışlığı
Tanrı ve zaman tartışmasının ilk büyük filozofu hiç kuşkusuz Augustine of Hippo olmuştur.
Augustinus'un yaklaşımı son derece önemlidir çünkü o yalnızca Tanrı'yı değil, zamanın kendisini de analiz etmeye çalışmıştır.
Ünlü ifadesi şöyledir:
"Kimse bana zamanın ne olduğunu sormazsa biliyorum. Fakat biri sorup açıklamamı istediğinde bilmiyorum."
Bu ifade yalnızca retorik bir söz değildir.
Augustinus gerçekten de zaman kavramının son derece gizemli olduğunu düşünüyordu.
Geçmiş ve Gelecek Problemi
Augustinus şu gözlemle başlar:
Geçmiş artık yoktur.
Gelecek ise henüz yoktur.
Peki o halde zaman nedir?
Eğer geçmiş ve gelecek mevcut değilse, zamanın büyük kısmı aslında var olmayan şeylerden oluşuyor gibi görünmektedir.
Daha da ilginç olanı, şimdiki an da problemli görünmektedir.
Eğer şimdi belirli bir süreye sahipse, bu sürenin bir kısmı geçmişe ve bir kısmı geleceğe ait olacaktır.
Dolayısıyla saf anlamda bir "şimdi" yakalamak son derece zordur.
Zaman ve Bilinç
Augustinus bu problemi çözmek için zamanın bilinçle ilişkisini inceler.
Ona göre:
Geçmiş hafızada bulunur.
Gelecek beklentide bulunur.
Şimdi dikkat içerisinde bulunur.
Bu nedenle zaman yalnızca dış dünyaya ait bir şey değildir.
Zaman aynı zamanda bilinç yapımızla da ilişkilidir.
Bu düşünce modern fenomenolojiye kadar uzanan etkiler bırakmıştır.
Tanrı ve Zaman
Augustinus'un asıl amacı ise zamanı değil Tanrı'yı anlamaktır.
Ona göre Tanrı evreni yaratmıştır.
Ancak zaman da evrenin bir parçasıdır.
Dolayısıyla Tanrı zamanı da yaratmıştır.
Burada ünlü soru ortaya çıkar:
Tanrı evreni yaratmadan önce ne yapıyordu?
Augustinus'a göre soru hatalıdır.
Çünkü "önce" kavramı zaman gerektirir.
Eğer zaman yaratılışla başlamışsa, yaratılıştan önce bir "önce" bulunamaz.
Bu nedenle Tanrı zamanın başlangıcından önce değil, zamanın dışında vardır.
Bu fikir sonraki bin yıl boyunca zamansızlık görüşünün temel taşlarından biri olacaktır.