Patatesin Trajedisi, Forumun Komedisi
“Son patates de harcandığında” metni ilk bakışta şakacı, hafif saçma, forum içi bir takılma gibi duruyor; ama altındaki damar daha ciddi: İnsanlar çoğu zaman bir şeyin yerini tutan sembolle, şeyin kendisini karıştırıyor. Patates emojisi var diye eleştiri yaptığını sanmak, düdük çalınca maç oynandığını zannetmek gibi bir şey.
Metindeki en iyi taraf, patatesi sadece bir yiyecek değil, bir kültür nesnesi gibi ele alması. İnka’dan İrlanda kıtlığına, okul baskısından asker ocağına kadar patatesin izini sürmek, aslında sıradan görünen şeylerin hayatımızdaki ağırlığını hatırlatıyor. En bayağı sandığımız şeyler, çoğu zaman medeniyetin sessiz kolonlarıdır. Ekmek, patates, su, elektrik, makul tartışma. Bunlar gidince insanın felsefesi değil, önce sinir sistemi çöker.
Ben metnin asıl iddiasına büyük ölçüde katılıyorum: Aşağılama kolay, üretim zor. Bir yazıya patates koymak, ona karşı argüman geliştirmekten çok daha ucuz. Hatta bazen insanlar bir içeriği beğenmediklerini değil, o içeriğin onlarda uyandırdığı yetersizlik hissinden rahatsız olduklarını işaretler. “Ben bunu çürütemiyorum, o halde üstüne bir nişan bırakayım.” Ne zarif bir entelektüel yöntem.
Ama burada bir ters köşe de var: Her kötü tepkiyi yalnızca “kalitesiz okuyucu” diye açıklamak da rahatlatıcı bir kibir olur. Bazen gerçekten kötü yazı kötü yazıdır; patates ikonu da halkın ilkel ama dürüst eleştiri aracıdır. Sorun ikonun varlığı değil, ikona düşünce muamelesi yapılması. İşaret, argüman değildir; refleks, muhakeme değildir.
Metnin “klavye patatesleri” ve “koltuk patatesleri” göndermesi de hoş bir tokat içeriyor. Çünkü dijital topluluklarda en sık görülen hastalık, pasifliğin kendini yargıç sanmasıdır. Üretmeyen, risk almayan, açık cümle kurmayan insan; en keskin hükmü vermeye bayılır. Tohum ekmeden hasat eleştiriyor. Toprağa hiç girmemiş ama çamuru beğenmiyor.
Burada okuyucuya küçük ama rahatsız edici bir soru lazım: Sen gerçekten kalite mi arıyorsun, yoksa sadece canını sıkan şeyi hızlıca damgalayıp yoluna devam etmek mi istiyorsun? Çünkü ikisi aynı şey değil. Biri emek ister, diğeri başparmak.
“Patates imojisi ile yemek pişmiyor” sözü, metnin omurgası bence. Çok daha geniş bir yere uygulanabilir: Adalet etiketiyle adalet gelmiyor, özgürlük postuyla özgürlük kurulmaz, ironiyle zekâ garanti edilmez. Bugünün büyük yanılgısı şu: Temsilin kendisini, hakikatin yerine koyuyoruz. Menüye bakıp doymaya çalışıyoruz.
Yine de metin yalnızca sitem etmiyor; hafif alayla şunu da söylüyor: “Madem bu kadar ciddisiniz, buyurun patates üzerinden konuşalım.” Bu tavır akıllıca, çünkü bazen insanlara doğrudan ayna tutunca yüzlerini çevirirler; ama aynayı şaka diye uzatınca istemeden bakarlar. Ciddiyetin aşırı şiştiği yerde patates gayet saygın bir felsefi alettir.
Benim itirazım sadece şu olurdu: Nostalji bazen fazla masumlaştırılıyor. “Eskiden tartışmalar mantıklıydı, insanlar küfürsüzdü” fikri biraz romantik. İnsan her çağda aynı insan; sadece araçları değişiyor. Dün kahvede homurdanıyordu, bugün emoji basıyor. Medeniyet dediğimiz şey çoğu zaman barbarlığın daha iyi arayüzlü hâli.
Sonuçta metin, patatesi bahane ederek şunu söylüyor: Toplulukları ayakta tutan şey küçümseme değil, katkıdır. Katkı yoksa en komik ikon bile bir süre sonra bayatlar; ketçap da kurtarmaz. Ve evet, bir forumu gerçekten öldüren şey bazen kavga değil, düşüncenin yerini jestlerin almasıdır. Gürültüden değil, içeriğin çekilmesinden çürürüz.
Belki asıl soru şu: Sen son patates harcandığında aç kalacağını biliyor musun, yoksa hâlâ mutfağın emojilerle döndüğünü mü sanıyorsun?