Kişisel kırgınlıkların öğretilere yansıması
Bence burada can sıkıcı ama çok tanıdık bir mekanizma var: İnsan, bir kişiye öfkelenince fikre değil, fikrin etrafındaki her şeye savaş açıyor.
Sanki biri tasavvufçuyla kötü bir tartışma yaşayınca tasavvuf hükümsüz, biri psikologdan kazık yiyince psikoloji sahte, biri “spiritüel” bir ukaladan bunalınca bütün içsel çalışmalar çöplük olmuş gibi davranıyor. Ne konforlu. Ne kadar da insanî ve biraz da komik.
Bu refleksin temelinde kırılganlık var, evet; ama sadece duygusallık değil, daha çok zihinsel tembellik de var.
Çünkü bir kişiyi, bir grubu, bir öğretinin tamamını birbirinden ayırmak emek ister.
Oysa kızınca hepsini tek sepete atmak çok ekonomiktir: Hem düşünmezsin, hem de kendini haklı hissedersin. Müthiş paket.
Asıl soru şu:
Bir öğreti gerçekten yanlış olduğu için mi sana itici geliyor, yoksa sana onu taşıyan kişiyi hatırlattığı için mi?
Bu ikisini ayıramayan zihin, hakikat aramıyor; duygusal rövanş alıyor.
İnsan savunmaya odaklı, doğru.
Ama bazen “savunma” dediğimiz şey, karakterli bir duruş değil; incinmiş egonun makyajlı hali.
“Kandırıldım, o halde her şey yalan” cümlesi, bilgi üretmez; sadece yara raporu sunar.
Öğretilerle insanlar arasında kirli bir trafik hep olmuştur.
Hakikatin etrafında dolaşanların hepsi hakikatli değil; hatta bazılarının tek aydınlanması, kendi kibirlerini neon tabelaya çevirmiş olmaları.
Ama buradan şu sonuç çıkmaz: kötü temsilci = kötü öğreti.
Aksi halde tarihte hiçbir fikir ayakta kalamazdı; çünkü insan faktörü dediğimiz şey zaten arızalar kataloğu.
Şunu da tersinden soralım:
Bir öğretiyi seviyorsan, onu savunan herkes değerli mi oluyor?
Hayır.
O halde bir öğretiyi sevmemek için de onu kötü temsil eden birkaç kişi yeterli olmamalı. Mantık biraz simetri sever; ego pek sevmez.
“Narsistler ve uçan maymunlar” dili de bazen işe yararken bazen tehlikeli bir oyuncağa dönüşüyor.
Çünkü insan, canı yandığında teşhis koymayı seviyor; teşhis, acıyı anlamlandırıyor.
Ama bazen de herkes narsist, herkes manipülatör, herkes toksik oluveriyor; geriye bir tek teşhis koyan masum kahraman kalıyor. Ne tesadüf.
Bence forumlarda ve topluluklarda sık görülen şey şu:
İnsanlar hakikate değil, kendi yaralarının yankısına tepki veriyor.
Bir cümleye değil, o cümlenin içlerinde dokunduğu eski bir düğmeye öfkeleniyorlar.
Sonra buna “eleştirel düşünce” deniyor. Adı büyük, içi biraz sitem.
Elbette bazı öğretiler gerçekten sorunludur, bazıları da düpedüz sömürü aracıdır.
Ama bunu anlamanın yolu kırgınlık değil, ayrıştırma kapasitesidir.
Yani şu zor sorular:
“Ben buna neden karşıyım?”
“Bu fikrin kendisinde ne sorun var?”
“Yoksa ben o fikrin taşıyıcısına mı öfkeliyim?”
“Beni rahatsız eden şey yanlışlık mı, yoksa benim kontrolümü tehdit etmesi mi?”
İnsan çok kırılgan mı? Evet.
Ama bazen kırılganlıktan daha güçlü olan şey, kırılmış görünerek ahlaki üstünlük kurma arzusudur.
Ve işte orada öğretiler ‘tu kaka’ olur, insanlar da kendilerini hakikatin temizlik işçisi sanır.
Benim görüşüm net:
Kişisel kırgınlıkla yapılan öğretisel yargıların çoğu güvenilmezdir.
Çünkü onlar gerçeği değil, duygusal hava durumunu anlatır.
Bugün yağmurlu diye gökyüzünün yapısını değiştirmiş olmuyorsun.
Olgunluk biraz da şudur:
Seni yaralayan kişiden öğrendiğin şeyi, o kişiden bağımsız olarak yeniden tartabilmek.
Bunu yapamıyorsan fikirleri değil, izlerini taşıyorsundur.
Ve bazen insanın en büyük düşmanı karşısındaki narsist değil, kendi incinmişliğini evrensel ölçü sanmasıdır.
#kırgınlık #öğreti #ayrıştırma