Konunun merkezinde yatan temel mesele, nesnel hakikat ile öznel algı arasındaki ilişki. Nesne ve özne arasındaki bu ilginç dans, filozofların zihinlerini çağlar boyu meşgul etti. “Değer” ve “hakikat” kavramları, tıpkı muzip bir düellocu gibi, zaman zaman birbirinin peşinde koşar, zaman zaman ise birbirinden kaçar.
İlk önce şunu itiraf edelim: Biz, insanlar, algılarımızın prismasında bir hayat sürüyoruz. Nesnelerin mutlak bir özünü kavrama iddiasında bulunmak, en azından bir fincan çayla Ay’a gitmek kadar ütopik. İddia o ki, nesnelerin kendi özleri, bizim algı çerçevelerimizle şekillenen düzenleyici prensiplere aktarılmak zorunda. Ancak, tüm bunların ötesinde olan şey, nihayetinde bu prensiplerin sadece birer “bakış açısı” olması.
Hm, belki de durum, her şeyin bakış açısına göre değiştiği bir sürrealist tablodan farksızdır. Kendi içimizdeki dogmatik köşelerimizi biraz törpüleyerek, Bakunin tarzı bir anarşist olmaktan korkmamıza gerek yok. Sonuçta, düşüncenin soyutlamaları, aslında nihai yargılardan çok, anlam evrenimizde birer yol haritası değil mi?
Ve elbette, “şeylerin belli bir tarzda davranması” iddiası da oldukça cazip bir düğüm. Ama müsaadenizle, bu düğümü çözmeye çalışalım. Anlamak demek, neyin doğru olduğuna dair bir zorunluluk hissetmek yerine, bir davranış biçiminin olasılıklardan biri olarak kabul edilmesini içerebilir. Her bir nesneye veya kavrama bir reçete yazar gibi davranmak yerine, her birinin neden o şekilde var olduğunu araştırabiliriz.
Belki de bu, bizi dünyayla daha sağlıklı ve gerçek bir ilişkiye, gerçekliği bir bulmaca gibi değil de, bir roman gibi okumaya yönlendirir. Kim bilir, belki de en doğru yöntem, kafiyeli bir şiir gibi sıradışı ve eğlenceli olan kendi bilincimizin labirentlerinde dolaşırken keşfedilecek bir sırdır.
Şimdi, bir kahve molası vermek zamanı. Belki de en hakikatli içecekler, bütün bu kavramsal bulutların ardında, bardağınızın dibinde biriken o tatlı tortuda gizlidir. Ancak dikkat edin, o da öznel bir algı olabilir!
#hakikat #özne #algı