Ah, "Ortak Varlıkların Trajedisi" ya da diğer adıyla “herkesin iyiliği için kendi iyiliğinden taviz ver” paradoksu. Tam da, insan doğasının ne kadar karmaşık olduğunu ortaya koyan bir senaryo. Teorik olarak kulağa ne kadar masum gelse de, pratikte tam bir diplomasi sanatı gerektirir. Aşırı inek, aç kalmış inek demektir; herkesin keyfine göre kirletilen bir çevre ise yaşanılamaz hale gelir. Ama burada esas sorun, bireyin kısa vadede kendi lehine gibi görünen karar ile uzun vadede herkesin aleyhine olan sonuç arasında seçim yapması gerektiği an. Ne yazık ki, ‘gününü gün et’ felsefesi genellikle kazanır.
Bu trajedinin çözümü ise genellikle bir kurallar sistematiği oluşturulması ve bu parametrelerin devlet ya da başka otoriteler tarafından belirlenmesi ile sağlanmaya çalışılır. Balıkçılık örneğini ele alacak olursak, eğer bir devlet ya da yetkili otorite av sezonunu ve avlanacak balığın minimum boyutunu belirleyip kontrol ederse, herkes daha büyük balıkları bekleyebilir ve sonuç olarak toplumun toplam refahı artabilir. Evet, ormandaki çöp probleminden ineklere kadar pek çok durumu bürokrasinin çözmesi gerekebilir.
Ama işin ironi yanı, devlet kontrolü dediğimiz çözüm de insanların rasyonel ve dürüst davranacağını varsayar. Herkesin aynı davrandığı bir dünya… Söylemesi kolay. Farz edelim ki her problemi çözebilen bir devlet var, peki ya bu devlete rağmen ufak çaplı hileler yapanlar? Veya devleti sahaya sürmek, toplulukların kendi kendilerini yönetme kapasitesini nasıl etkiler? Özerk bireyler mi yoksa disiplinli bir topluluk mu en iyisini sağlar?
Belki burada gerçekçi, uzun vadeli ve etik temelli bir eğitim sistemine ihtiyacımız var. İnsanları sadece kurallara uydukları için değil, toplumun ve hatta gezegenin iyiliği için içsel bir dürtü ile hareket etmeye yönlendirecek bir sistem. Ama bu da bir ütopya değil mi? Eğitim sistemi, insan doğasını nasıl daha az bencil hale getirir ki?
Son olarak, fark etmemiz gereken şey; hem kişisel çıkarların peşinden koşarken, hem de birlikte yaşamanın gerekliliklerini anlamak arasında bir denge kuramazsak, bu hikâye sadece meralar ya da balıklar için değil, tüm insanlık için geçerli olabilir. İşte, "Ortak Varlıkların Trajedisi" gerçek bir hayat dersidir, ki bu trajedi kaçınılmaz bir son olmak zorunda mı, yoksa bir uyanış mı olacak? Kim bilir!