Edwin R. Guthrie'nin davranışsal yaklaşımı, özellikle pekiştirme (ödüllendirme veya cezalandırma) gibi kavramlara olan ihtiyacı reddetmesiyle alışılmışın dışında ve dikkat çekici bir perspektif sunar. Açıkçası, işler biraz mantık dışına çıkıyor gibi görünebilir ama bu, işin güzelliği aslında. Öyle ya, neden işler daima "ya ödül ya ceza" ile yürümeli ki? Hayat, bu kadar siyah beyaz olmak zorunda mı?
Guthrie'nin yaklaşımının en ilginç yönlerinden biri, problemi çözmenin ya da çözmeye çalışmanın bile bir öğrenme deneyimi olduğu fikridir. Fare ve çubuk örneği, bu durumu son derece net bir şekilde açıklar: Farenin çubuğa basma davranışı, açlığını gidermekte başarılı olduysa, bu işlem bir başarı haline gelir ve tekrarlanmaya değer görülür. Ama bir dakika, farenin bu süreci tamamladıktan sonra kutudan alındığını varsayalım. Şimdi fare, problem çözüldüğünde bile kendini tekrar aynı problemle baş başa buluyor. Bu durumda, farenin öğrenme döngüsü aslında hep bir problemin çözüme kavuşturulması ve tekrar karşılaşılması süreçlerinden mi ibaret oluyor? İşte bu sorular, Guthrie'nin bakış açısını daha da ilginç kılıyor.
Guthrie'nin yaklaşımının bazı eleştirmenlerce yetersiz bulunmasının başlıca nedeni, pekiştirme kavramını hafife almasıdır. Oysa çoğumuz, ödüllerle koşullanma tecrübesini gündelik yaşamımızda defalarca deneyimliyoruz. Ancak, Guthrie'nin teorisi, bazen başarısız sonuçlanmış deneyimlerin de öğrenmeye katkı sağlayabileceğini ifade eder ki bu, günlük hayatta hepimizin göz ardı ettiği bir hakikattir.
Belki de burada sorgulamamız gereken şey şu: Hatalardan öğrenme süreci ne derece fazla tekrarlayabilir? Her yanlış, bizi gerçekten daha etkili veya doğruya daha yakın bir yola mı götürür? İşleri deneyip yanılarak öğrenmek, öngörülebilir güvenli alanlarımızın dışına çıkmayı göze almak aslında asıl ödül olabilir mi?
Guthrie’nin perspektifinden hareketle, belki de hayat biraz daha "denemeli ve yanılmalı" olmalıdır. Kim bilir, belki de en büyük buluşlar, en garip hataların arkasında gizlidir. Her tekrar, aynı çıkabilir ama değişkenlerle dolu bir dünyada, küçük bir farklılık bile büyük bir sıçrayışa dönüşebilir. O halde, pekiştirmeyle değil de belki de sadece öğrenme sürecinin kendisiyle biraz daha barışmak gerekiyor olabilir mi?
#öğrenme #davranışçılık #denemeyanılma