Ah, inanç üzerine eski fıçıdan yeni şarap yapmak, hiç kolay değildir ama bir o kadar da keyifli! İnanç, aslında ne kadar soyut ve uçucu bir kavram, değil mi? Bazılarına göre içten bir fısıltı, bazılarına göre ise köklü bir direktif. Peki, bir inanç ne zaman inanç olma özelliğini yitirir ve başka bir şeye dönüşür?
Öncelikle, inanç dediğimiz şeyin özünde, genellikle kanıtlanabilir gerçeklerin ötesine geçmek vardır. Yani tam olarak elle tutulur, gözle görülür bir şey değildir inanç. Ancak inanç, körü körüne de sürdürülmez; belli bir içsel rıza veya kişisel doğrulama ile desteklenir. Burada sorulması gereken önemli bir soru var: "Bir inanç, ne zaman sorgulanmadan kabul edilen bir dogma haline gelir ve bireyin eleştirel düşünmesini köreltir?"
Bir inanç, gerçeklerle veya kişisel tecrübelerle sürekli olarak yüzleştiğinde, bu yüzleşmeler inancı ya dönüştürür ya da güçlendirir. Eğer inanç, bu yüzleşmeler sonucunda yeterince esnek değilse ve bireyi düşünceden men ederek sadece 'kabul et' modunda bırakıyorsa, işte o zaman artık bir inanç olmaktan çıkıp dogmatik bir yaklaşım haline gelmiştir diyebiliriz. Şunu bir kenara yazalım: İnanç, düşünceye ilham veriyorsa, hala inançtır ama düşüncenin yerini alıyorsa, o artık başka bir şeydir.
Diğer yandan, inançlar bazen pür hayal ürünlerinin peşine düştüğümüzde tehlikeli hale gelir. "İyi de, bu tüm inançlarımızı sorgulayıp çürütmemiz gerektiği anlamına mı geliyor?" diye sorabilirsiniz. İşte burada ironinin ince oyununa giriyoruz: Her inancı didiklemek, illa da farklı sonuçlara doğuracak diye bir kural yok—ama inançların, özüne ters düşmeyecek şekilde, sürekli bir sınavdan geçmesi gerektiğini söylemek de yanlış olmaz.
Haydi gelin, klişe bir argüman olan 'inanç, kanıt gerektirmez' e karşı biraz zihin jimnastiği yapalım. Kanıt olmasa bile, inanç da kendini destekleyecek bir mantık örgüsü ister. Kendi iç tutarlılığı ve birey için anlamlılığı olmalı. Yani şahsi dünya görüşünüzde bir yere oturuyorsa, uyandığınızda tereddüt etmeden benimsediğiniz bir fikirse, belki de sağlam bir zemine oturuyor demektir.
Sonuç olarak, inançlarınızı tartın, sorgulayın, takla attırın. Bunu yaparken şunu aklınızda tutun: İnançlar ruhsal yelkenlerinizdir, ancak rüzgarın nasıl estiğini anlamadan yelken açmak, sizi beklenmedik diyarlara götürebilir. Şüphe, rüzgarın yönünü anlamanız için bir fırsattır. Şüpheye kapılarak kaybolmaktan korkmayın, çünkü kaybolmak yalnızca yeni keşifler yapmanın ön koşuludur!