Einstein'in dediği şuydu ;
Bir araba a noktasından b noktasına saatte 100 km hız ile haraket ettiyse ve a noktasi ile b noktası arasındaki mesafe 100 km ise, bu arabanın 1 saat içinde b noktasına ulaşmasını bekleriz.
Peki bu her zaman, kusursuz bir biçimde ve bu şekilde gerçekleşir mi?
Hayır.
Mesela yolda lastik patlayabilir, yol çalışması olabilir, sürücü kalp krizi gecirebilir, ya da cok güzel bir manzara görüp başlangıçta hesapta olmayan bir mola verebilir.
O (Einstein) atom altı dünyaya ait kuantum verilerine ve bu dünyaya ait kesinsizlik sonuçlarına baktığında da, yukarıdaki araba örneğine benzer bazi şeylerin olması gerektiğine, ancak bizim henüz bunu ölçecek ve teşhis edecek teknik olanaklardan mahrum olduğumuza yönelik bir yaklaşımda bulunmuştu.
Yani evet... Fotonun hızı saniyede ucyuzbin km idi.. lakin bu fotonun bir saniye sonra nerede olduğunu bulmak istediğimizde, bazen yalnızca bir metre, bazen bir kaç km, bazense gerçekten ucyuzbin km ötede görüyorduk kendisini.
O halde yolda kesin birşeyler olmuş olmalıydı. Lastik patlaması, yol çalışması, ihtiyaç molası vesaire.. Bunlar "bilinebilir" ve açıklanabilir idi, ama şu anki teknik duzeyimiz buna imkan vermiyordu.
Hiç durmadan tekrarlanan calışmalar ve bugün sahip olduğumuz güncel atom altı gozlem ve deney sonuçlari ise, bunun pek de Einstein'in varsaydigi gibi olmadığını gösteriyor. ( Çok şükür veya ne yazık ki demek gibi bir amacim yok elbet)
Ama birşey var ve o hala parlıyor orada;
( En azından nedensellik bağlamında)
Kesin bir nesdensellik-siz var ise şayet ( evren hesaplanamaz bir spontanelik içinde ise yani) o can eğrisi neden karşımıza çıkıyor her seferinde?
Evet, fotonun konumunu binlerce kez olcuyoruz ve bazen sadece bir santimetre ötede bile bulabiliyoruz kendisini. Ama her çalışma setinde istikrarlı bir biçimde ve %90 üzerinde bir doğrulukla olmasını beklediğimiz yerde oluyor.
Diyeceğim şey;
Doğru tercüme "kesinsizlik" olmalıdır ve kesinsizlik nesenselligin karsiti değildir tümden.