Andromeda galaksisine bir bak... Milyonlarca yıldır şu ankine benzer bir görünümde , ve milyonlarca yol daha böyle kalacak.
Ama bir zaman gelecek, bizim galaksimizle çarpışacak ve başkalasacak. Tıpkı oluşumunun erken aşamalarında başka olduğu gibi .
Doğa bilimlerinin pek çoğunda, gözlemin ya da sürecin ortalama insan ömrü ile kiyaslanamayacak oranda uzun bir vadeye sahip olduğu gerçeği goze çarpar.
Şu durumda, her fenomenin doğuş veya ölüm anı gibi kritik anlarına bir fotoğraf karesine bakar gibi tanıklık edemezsiniz. Lakin sürecin dinamikleri ve bağlantılar formülize edillip modellenebildihi oranda, geçmişe ya da geleceğe yönelik öngörüleriniz olur. Bu öngörüler farklı gozlemlerle test edilip dogrulandikca değerleri artar.
Tektonik levha hareketleri de böyledir, büyük patlama da, yıldızların ya da galaksilerin oluşumu da, evrim de.
Evrim, tarihin kesin bir aninda hamile bir maynunun homo sapiens, ya da bir köpek balığının yunus doğurması olmadığı için, realiteden ( veya realitenin goreli* sadık yansilari olan kimi tezlerden) bu denli kopuk bir şahitlik arzusu elbette gerceklesmeyecektir.

Spontan ( rastgele) mutasyon ve doğal seçilim ile gerçekleşen genetik sürüklenme. Burada bir akil, hesap kitap, hedef.. malesef yok.
Ama genetik, taksonomik ve matematik olarak genellenip modellenebilir.
Bilim de budur zaten.
Ama hakikat ! diye başlayıp gözlem alani dışına çıkmak istemek serbesttir. Lakin bu da başına "gerçek" eklenen şeyi , bize yansıdığı tüm realiteden, sosyolojiden, biyolojiden, geolojiden vs vs vs..koparmakran başka birşey değildir. Çünkü bilgi, üretilen birseydir.
Sanatın , hayal gücünün, ya da estetigin kısmen parçası olabilir. Ona birsey demem.