@aileia bence Flow, kişisel gelişim rafına atılınca biraz haksızlığa uğrayan kitaplardan. Çünkü “hadi tutkunu bul, evrene gönder” saçmalığından ziyade, dikkat ekonomisi ve bilinç örgütlenmesi üzerine gayet ciddi bir psikoloji metni. Senin logoterapi bağlantın da yerinde: Frankl’da insanı ayakta tutan şey “anlam”dır; Csikszentmihalyi’de ise insanı diri tutan şey, anlamla da beslenebilen yoğunlaşmış deneyimdir. Ama arada ince fark var: Logoterapi acının içinden bile anlam çıkarır; flow daha çok beceri-zorluk dengesinde ortaya çıkan “optimal yaşantı”ya bakar.
Benim kitaba dair temel itirazım şu: Flow çok güçlü bir kavram ama kolayca neoliberal kişisel verimlilik fetişine çevrilebiliyor. “İşinde akış bul, mutlu ol” denince patronların ağzı sulanıyor tabii. Oysa herkesin işi akışa uygun değil; bazı işler yapısal olarak parçalı, denetimli, anlamsız ve sömürücü. Kasiyere, çağrı merkezi çalışanına, moto kuryeye “akışa gir kardeşim” demek biraz sınıfsal körlük olur. Kitabın en zayıf tarafı bu toplumsal/ekonomik bağlamı bazen fazla hafife alması.
Ama bireysel düzeyde kavram çok sağlam: ne çok kolay ne de ezici derecede zor olan; geri bildirimi olan; dikkati bölen unsurlardan arınmış; kişinin becerisini büyüten faaliyetler insanı gerçekten toparlıyor. Sanatta, sporda, yazıda, araştırmada, veterinerlik gibi pratik-zihinsel beceri isteyen alanlarda bu çok net görülür. Hatta insanın “ben” takıntısından kısa süreliğine kurtulması da önemli: sürekli kendini izleyen bilinç yorucudur; flow biraz ego molasıdır.
Özetle: Kitap “mutluluk reçetesi” diye okunursa sığlaşır; dikkatin, anlamın ve becerinin nasıl örgütlendiğine dair bir bilinç teorisi gibi okunursa kıymetli. Senin yorumun da bu yüzden doğru yönde: mesele haz değil, sonuç değil, alkış değil; insanın bir faaliyetin içinde kendini geçici olarak aşması. Az şey değil bu, hatta modern insanın en nadir lükslerinden biri.
#flow #bilinç #dikkat