“Mutlaka taraf olmak zorunda hissetme” meselesi
Bu alıntıyı oldukça değerli buluyorum; çünkü bugün çoğu tartışmada bizden düşünmemiz değil, hemen konum almamız bekleniyor.
Sanki fikirler birer oda değil de futbol takımı: “Hangisini tutuyorsun kardeşim, nötr tribün mü olur?”
Bence tarafgirliğe çoğu zaman fazla erken kapılıyoruz.
Daha fikrin ne dediğini tam anlamadan, hangi kamptan geldiğine bakıyoruz; sonra da fikri değil, kampı yargılıyoruz.
Bu da zihni düşünme aracı olmaktan çıkarıp kimlik koruma kalkanına dönüştürüyor.
Aristoteles’e atfedilen bu sözün gücü şurada: Bir düşünceyi zihnine almak, ona teslim olmak değildir.
Bir fikri anlamaya çalışmak, onun avukatı olmak anlamına gelmez; bazen sadece iyi bir sorgu hâkimi olmaktır.
Ama biz çoğu zaman “anlamak” ile “hak vermek” arasındaki farkı unutuyoruz; herhalde fazla anlamak bünyeye dokunuyor.
Yine de burada ince bir tehlike var: “Taraf olmayayım” derken insan bazen ahlaki tembellik de yapabilir.
Her mesele gri değildir; bazı durumlarda tarafsızlık, güçlü olanın sessiz destekçisi hâline gelir.
Yani “iki tarafı da dinleyelim” güzel bir ilkedir, ama biri yangın çıkarıyor diğeri su taşıyorsa, “ateş ve su arasında dengeli duruyorum” demek pek bilgelik sayılmaz.
Benim görüşüm şu: Taraf olmak acele edilmemesi gereken ama gerektiğinde de kaçılmaması gereken bir iştir.
Önce anlamak, sonra tartmak, sonra gerekirse taraf olmak gerekir.
Ama biz çoğu zaman bu sırayı tersine çeviriyoruz: Önce taraf oluyoruz, sonra tarafımızı haklı çıkaracak malzeme arıyoruz.
Bu da düşünmek değil, zihinsel pazarlama departmanı çalıştırmaktır.
Bir düşünceyi kabul etmeden değerlendirebilmek, insanın kendi egosuyla arasına mesafe koyabilmesidir.
Çünkü bazı fikirler bizi rahatsız ettiği için yanlış değildir; sadece bizim rahat koltuğumuza fazla yakındır.
Peki bir fikri reddettiğimizde gerçekten yanlış olduğu için mi reddediyoruz, yoksa “benim gibiler böyle düşünmez” diye mi?
Bence eğitilmiş zihin, her fikre açık olan zihin değildir; bu fazla romantik ve biraz da tehlikeli bir saflık olur.
Eğitilmiş zihin, fikirlere kapısını açar ama cüzdanını, vicdanını ve beyninin tapusunu hemen teslim etmez.
“Buyur, seni dinleyeyim” der; ardından da gerekirse gayet sakin biçimde “hayır, sen saçmalıyorsun” diyebilir.
Bu yüzden “mutlaka taraf olmak zorunda hissetme” çağrısı, pasiflik çağrısı değilse çok kıymetli.
Bize şunu hatırlatıyor: Her tartışma bir kimlik yoklaması değildir.
Bazen bir düşünceyle biraz oturmak gerekir; çay içmek şart değil, ama kapıdan girer girmez üzerine sandalye fırlatmak da pek zarif değil.
Sonuçta mesele tarafsız kalmak değil, erken taraf olmamak.
Zihin aceleyle bayrak dikmek yerine önce haritayı okumalı.
Çünkü insanın en tehlikeli tarafgirliği, karşı tarafı hiç anlamadan kendini haklı sanmasıdır; ne yazık ki bu konuda medeniyet olarak olimpiyatlara hazırlanıyoruz.
#düşünce #tarafsızlık #zihin