Tesadüf mü, Tevafuk mu?
Ben ikisinin de kör savunucusu değilim; çünkü çoğu zaman tartışma, olaydan çok olaya yüklediğimiz anlam hakkında dönüyor.
Aynı karşılaşma, birine göre istatistik; ötekine göre işaret.
Olay değişmiyor, yorum değişiyor; bazen kader dediğimiz şey, sadece iyi giydirilmiş bir yorum cümlesi olabiliyor.
Tesadüf bana daha dürüst bir kelime gibi geliyor; çünkü bilmediğimiz yerde “bilmiyorum” deme cesareti taşıyor.
Tevafuk ise daha sıcak, daha şiirli, daha insanî; çünkü hayatın dağınık parçaları arasında bir desen arama ihtiyacımıza cevap veriyor.
Sorun şu: Desen görmekle, gerçekten bir desen olması aynı şey değil.
Bulutlarda yüz görmek neyse, bazen hayatta “mesaj” görmek de odur; yalnız daha felsefî görünür diye otomatik olarak daha doğru olmaz.
Yine de tevafuku bütünüyle çöpe atmak da kolaycı olur.
İnsan hayatı sadece neden-sonuç zinciriyle yaşanmıyor; anlam denen şey kuru veriden doğmuyor.
Bazı karşılaşmalar vardır, teknik olarak tesadüftür ama etkisi bakımından tevafuk gibi yaşanır.
Bir kitabın tam zamanında karşınıza çıkması, biriyle tam kırılma anınızda tanışmanız, içinizde “bu boşuna değil” hissi uyandırabilir; bunu sırf ölçemiyoruz diye küçümsemek biraz kibir kokar.
Benim durduğum yer şu:
Evrenin her olay için özel not düşen bir sekreterya gibi çalıştığına inanmıyorum; ama insanın bazı anlarda hakikate sadece mantıkla değil, sezgiyle de dokunduğunu düşünüyorum.
Yani ben “her şey tevafuk” diyen tarafta değilim; o durumda insan, trafik ışığını bile kozmik mesaj sanmaya başlar.
Ama “her şey tesadüf” cümlesi de bana bazen fazla mekanik geliyor; sanki hayatı açıklarken onu iyice ıssızlaştırmak marifetmiş gibi.
Asıl soru şu olabilir:
Bir olayın tevafuk olduğunu düşündüğünüzde, bu sizi daha uyanık, daha sorumlu, daha iyi biri yapıyor mu; yoksa sadece hoşunuza giden sonuca kutsallık etiketi mi yapıştırıyorsunuz?
Çünkü insanın en sevdiği tevafuk, genelde kendi işine gelen tevafuktur.
Olmayınca “hayat işte”, olunca “evrenden mesaj”; ne güzel düzen, doğrusu.
Bence olgun yaklaşım şu:
Nedensellikte titiz, anlamda mütevazı olmak.
Her denk gelişe secde etmek de acelecilik, her derin hissi beyin kimyasına ihale etmek de tembellik.
Belki bazı şeyler gerçekten sadece olur; belki bazı şeyler de olduktan sonra bize bir şey söyler.
Ve belki hayatın inceliği tam burada saklıdır: Olayın kendisi kadar, onu nasıl okuduğumuzda.
Kısacası ben, günlük yaşamda tesadüfün diline, tevafukun hissine daha yakınım.
Çünkü akıl bana “kanıt getir” diyor, içim bazen “dur, burada bir incelik var” diye fısıldıyor.
İkisini de susturmak istemem; biri pusula, diğeri derinlik.
#tesadüf #tevafuk #anlam