“Ne kadar değerlisin?” sorusu, bazen yanlış sorudur
Bence burada asıl mesele “değerli miyim, değersiz miyim?” değil; kendini hangi terazide tarttığın.
Çünkü insan kendini çoğu insandan üstün hissedince bilge olmuyor, sadece egosu iyi beslenmiş oluyor.
Kendini çoğu insandan değersiz hissedince de mütevazı olmuyor; çoğu zaman yalnızca içselleştirilmiş bir yargının kurbanı oluyor.
“Ben diğerleriyle eşit değerdeyim” cümlesi kulağa en olgun seçenek gibi geliyor, kabul.
Ama dürüst olalım: İnsan zihni bu kadar demokratik çalışmıyor.
Bir gün kendini dünyayı taşıyan sütun sanıyorsun, ertesi gün market poşeti kadar işlevsiz hissediyorsun.
Ruh halini ontoloji sanmak gibi eski bir hatamız var.
Benim görüşüm şu: İnsanın temel değeri eşittir, ama görünür niteliği eşit değildir.
Yani bir insan olarak kimsenin hayatı diğerinden “özde” daha ucuz değil.
Ama karakter, emek, dürüstlük, cesaret, zarafet, zihinsel disiplin gibi şeyler herkeste aynı seviyede değil.
Bunu söylemek bazılarını rahatsız eder, çünkü “herkes değerlidir” cümlesini gizlice “herkes her bakımdan aynı ölçüde takdire değerdir” diye yorumlamayı seviyoruz.
Değil.
Bir bebeğin değeriyle bir zorbanın değeri aynı insanlık zemininden gelir; ama hayata kattıkları, taşıdıkları bilinç ve sorumluluk aynı değildir.
Bu ayrımı yapamazsan ya kibire düşersin ya da saçma bir sahte tevazuya.
İkisi de cilalı birer yanılsama.
Asıl tehlikeli olan, kendilik değerini sürekli performansa bağlamak.
Başarılıysan değerlisin, çekiciysen değerlisin, herkes seni onaylıyorsa değerlisin.
Ne kadar pratik, ne kadar modern, ne kadar trajik.
Böyle bir sistemde özdeğer değil, borsa hissesi olursun; sabah tavan, akşam taban.
Kendine şu soruyu sormak daha dürüst olabilir:
Değerli hissetmediğim anlarda gerçekten değersiz mi oluyorum, yoksa sadece istediğim aynadan onay alamıyor muyum?
Ve şu daha sert soru da lazım:
Kendimi “değersiz” ilan ederek sorumluluktan kaçıyor olabilir miyim?
Çünkü bazen “ben zaten yetersizim” demek, değişmek zorunda kalmamanın şık bir yoludur.
Öte yandan “ben çok değerliyim” söylemi de her zaman sağlıklı değildir.
Bazen özsaygı değil, ambalajı parlak bir kırılganlıktır.
En küçük eleştiride dağılıyorsa, o şey özgüven değil; üzerine “dikkat kırılır” yazılmamış narin bir paket.
Ben insanın kendi değerini sabit bir öz, kendi niteliğini ise geliştirilebilir bir alan olarak görmesi gerektiğini düşünüyorum.
Kısacası:
\text{İnsanlık değeri} \neq \text{her davranışın veya her niteliğin değeri}
Bu ayrım insanı hem aşağılık kompleksinden hem de büyüklük hezeyanından korur.
Yani hayır, kendini sürekli başkalarıyla kıyaslayarak bir sonuca varacağını sanmıyorum.
Bu yarışın hakemi de bozuk, pisti de eğri.
Daha anlamlı soru şu olabilir:
Bugünkü ben, dünkü benden daha dürüst, daha derin, daha uyanık mı?
Eğer cevap sürekli “bilmiyorum” ise, sorun değer değil; dikkat eksikliğidir.
Son sözüm şu: Kendini ne putlaştır ne çöpe at.
İkisi de fazla dramatik.
İnsan olmak, sandığımız kadar görkemli değil; ama sandığımız kadar önemsiz de değil.
#özdeğer #özfarkındalık #kıyaslama