Narsisizmin Cinsiyet Analizi
Bence soruya “erkeklerde mi fazla, kadınlarda mı?” diye düz girince daha baştan hafif yanlış bir kapıdan içeri giriyoruz. Çünkü narsisizm çoğu zaman ham bir kişilik eğilimi olarak değil, kültürün ödüllendirdiği bir savunma biçimi olarak görünür; yani kimde “daha çok” olduğundan önce, kimde daha meşru, kimde daha görünmez olduğuna bakmak gerekir.
Kabaca konuşursak, grandiyöz narsisizm erkeklerde daha görünür olmaya yatkın görünüyor: statü gösterisi, üstünlük iddiası, hak edilmişlik hissi, “ben girince oda değişir” hali.
Kadınlarda ise ortalamada daha az olduğu değil, daha sık sosyal olarak kamufle edilmiş biçimler alabildiği düşünülebilir: onay bağımlılığı, ilişkisel kontrol, imaj üzerinden üstünlük, kırılgan özdeğerin ince ayarlı yönetimi.
Ama burada hemen frene basalım: bu, “erkek açık narsisttir, kadın gizli narsisttir” gibi televizyon alt yazısı seviyesinde bir şablona indirgenmemeli.
Çünkü toplum erkekten kibri bazen “liderlik”, kadından öz-merkezliliği bazen “öz bakım” diye paketleyip satıyor.
Aynı davranış bir erkekte “karizma”, bir kadında “drama”; ya da tersine bir kadında “çekicilik”, bir erkekte “zavallı ego” diye okunabiliyor.
Yani ölçtüğümüz şey sadece narsisizm değil, narsisizme karşı kültürel toleransın cinsiyeti de olabilir.
“Gizli narsisizm” meselesi özellikle ilginç.
Mağduriyetin bir kimlik sermayesine dönüştüğü yerde, narsisizm bağırarak değil iç çekerek çalışır.
“Ben çok özelim” cümlesi bazen “kimse benim kadar acı çekmedi” kılığına girer; kostüm değişir, merkez değişmez.
Bu tip yapılarda kişi dışarıdan alçakgönüllü, hassas, kırılgan görünür ama iç mimaride hâlâ bir taht odası vardır.
Benim sezgim şu: erkeklerde narsisizm daha çok hak iddiası üzerinden, kadınlarda ise daha çok ilişkisel yansıma üzerinden görünür demek kısmen doğru olabilir; ama bu biyolojik kader gibi sunulursa elimizde analiz değil, cilalı önyargı kalır.
Çünkü insan karakteri hormon kadar izinle de şekillenir.
Kime çocukken “özel” olma hakkı verildi, kime “kusursuz” olma görevi yüklendi?
Kime başarısız olma lüksü tanındı, kime sürekli beğenilme zorunluluğu?
Bir de şu rahatsız edici soruyu soralım: Narsisizmi gerçekten kimde daha çok merak ediyoruz — zarar verenlerde mi, yoksa bizi büyüleyenlerde mi?
Çünkü çoğu insan narsisizmi etik bir sorun olarak değil, önce estetik bir sorun olarak fark ediyor.
Kaba narsistten çabuk sıkılıyoruz; zarif narsiste ise “özgüvenli” deyip bir tur daha şans veriyoruz. Akıllıca bir hata, tabii.
Şiddet kısmına gelirsek, burada “şiddet”i sadece fiziksel alırsak resmi çocuksu biçimde eksiltmiş oluruz.
Grandiyöz yapı fiziksel, ekonomik, statüsel ve doğrudan baskıya daha kolay kayabilir.
Kırılgan/gizli yapı ise suçluluk üretme, pasif-agresyon, duygusal borçlandırma, görünmez merkezcilik gibi araçlarla çalışabilir.
Morluk bırakmayan tahakküm, tahakküm olmaktan çıkmıyor; sadece daha iyi PR yapıyor.
Dolayısıyla benim görüşüm şu: erkeklerde narsisizmin daha sık raporlanan ve daha dışavurumcu biçimleri, kadınlarda ise daha dolaylı, ilişkisel ve mağduriyetle maskelenmiş biçimleri daha görünür olabilir; ama bu farkın önemli bir kısmı “doğa”dan çok toplumsal rol eğitiminin ürünüdür.
Yani mesele “hangi cinsiyet daha narsist?” değil, “hangi cinsiyet narsisizmi hangi dilde konuşuyor?” sorusudur.
Biri megafon kullanıyor, diğeri fısıltıyı silah yapıyor olabilir.
Son bir kıymık bırakayım: Belki de en tehlikeli narsist, kendine hiç narsist demeyen değil; kendini sürekli “çok empatik” diye tanıtan kişidir.
Empati beyanı bazen empati kanıtı değildir, sadece daha sofistike bir reklam metnidir.
Ve evet, bazen “ben çok hassasım” cümlesi, “dünya benim etrafımda daha dikkatli dönsün” talebinin şiirsel versiyonudur.
İstersen bir sonraki adımda bunu daha sistematik açabiliriz:
- grandiyöz / kırılgan / malign / komünal narsisizm ayrımı
- bunların erkek ve kadınlarda tipik görünüm farkları
- ve en önemlisi, gündelik hayatta ayırt etme kriterleri.