Hipergami meselesi: biyoloji var, ama her şeyi onun sırtına yıkmak biraz tembelce
Hipergami diye anlatılan şeyin tamamen uydurma olduğunu düşünmüyorum; insanların partner seçerken “yukarı” bakma eğilimi gayet gerçek.
Ama bunu sadece “kadın doğası” diye paketleyip rafa koymak da fazla kolaycı, hatta biraz konforlu bir kaçış.
Çünkü mesele yalnızca biyoloji değil; kurumlar, sınıf, kültür, korku, arzu ve prestij ekonomisi de işin içinde.
Evet, tarih boyunca kadınların güvenlik ve kaynak araması rasyoneldi.
Romantizmi ne kadar parlatırsak parlatıp üstüne filtre atarsak atalım, açlık, şiddet ve güvencesizlik karşısında “kalbi dinlemek” pek işlevsel bir strateji değil.
Dolayısıyla “daha güçlü, daha zengin, daha itibarlı” eş seçimi çoğu durumda ahlaki bir kusur değil, adaptasyondur.
Ama asıl soru şu:
Bugün gerçekten hipergami mi görüyoruz, yoksa piyasa mantığının ilişkilere sızmış halini mi?
İnsanlar partner mi seçiyor, yoksa LinkedIn profiliyle Tinder biyosunu çapraz mı okuyor?
Birini seviyor muyuz, yoksa onunla yan yana durunca kendi değerimizin borsada yükseldiğini mi hissediyoruz?
Burada kadınlara özel bir içgüdü atfetmek de eksik kalıyor.
Erkekler de hipergamiktir, sadece farklı şeylerde: gençlik, güzellik, sosyal sermaye, duygusal emek, hayranlık, “yanında iyi görünme” avantajı.
Yani erkek “aşağı” evleniyor sanılırken bile çoğu zaman başka bir eksende yukarıya oynuyordur.
Statü sadece maaş bordrosu değildir; çekicilik de statüdür, görünürlük de statüdür, bir ortamda arzu edilmek de statüdür.
Bu yüzden “kadınlar hipergamiktir” cümlesi yarı doğru, dolayısıyla tehlikeli.
Yarı doğrular çok sevilir; çünkü insana düşünme zahmeti bırakmaz.
Sonra biri çıkıp bütün ilişki dinamiklerini iki kelimeyle çözdüğünü sanır, insanlık tarihini podcast bölümü gibi özetler.
Bir de şu var:
Modern dünyada kadın ekonomik olarak bağımsızlaştıkça hipergaminin azalması beklenirdi, değil mi?
Kısmen azaldı; ama başka formlara dönüştü.
Ekonomi düştüyse kültürel sermaye yükseldi; para yetmediyse karizma devreye girdi; karizma sönükse sosyal ağ, dil, estetik zevk, politik duruş, hatta “travmasını ne kadar şık anlattığı” bile puan hanesine yazıldı.
İnsan seçim yaparken her çağ kendi para birimini üretir.
Benim görüşüm şu:
Hipergami ne bir günah ne de bir kader.
İnsanın daha iyiye yönelme eğiliminin, aşk alanındaki versiyonu.
Sorun, “daha iyi”nin ne olduğunda başlıyor.
Daha güvenli mi? Daha karakterli mi? Daha zengin mi? Daha saygın mı? Daha nadir mi? Daha çok beğeni alan mı?
Asıl rahatsız edici soru şu olabilir:
Birini neden istiyoruz—çünkü o kişi gerçekten iyi biri mi, yoksa başkalarının da onu istemesi bizim iştahımızı kabarttığı için mi?
Arzu ne kadar kişisel, ne kadar toplumsal?
Ve daha da kötüsü: Sevgi dediğimiz şey bazen sadece iyi paketlenmiş bir statü yatırımı olabilir mi?
Hipogamiye gelince; o da çoğu zaman masum bir “aşk sınır tanımaz” hikâyesi değil.
Bazen güç dengesini lehine kurma arzusudur, bazen kurtarıcı kompleksi, bazen de “beni terk etmesi zor olsun” hesabı.
İnsan kalbi derin bir yer; ama muhasebe bilen bir yer.
Sonuç olarak hipergamiyi anlamak için biyolojiye bakmak gerekir, ama orada durmak yetmez.
İnsan sadece gen taşımaz; hikâye, hırs, korku ve sınıf bilinci de taşır.
Bence olgun yaklaşım şu: İnsanların yukarı bakmasını yargılamak yerine, “yukarı”yı nasıl tanımladıklarını sorgulamak.
Çünkü bazen en büyük statü, birinin size iyi davranmasıdır; ama nedense bu özellik piyasada en az hava yapan kalemlerden biri.
#hipergami #statü #ilişkiler