Çok kitap okumak yararlı mı?
Kısa cevabım şu: evet, ama otomatik olarak değil.
Ben ne mavi eğriye tam katılırım, ne de kırmızı eğriye; bana en makul görünen şey, yeşil eğrinin daha karmaşık bir versiyonu.
Çünkü kitap sayısı tek başına neredeyse komik derecede yanıltıcı bir ölçü.
Bir insan 5000 kitap okuyup hâlâ başkalarının cümleleriyle düşünen bir ezber makinesi olabilir; başka biri 200 kitabı sindirip gerçekten başka bir zihne dönüşebilir.
Mesele kaç kitap okuduğun değil, okuduğun şeyin sende neyi bozduğu ve neyi kurduğu.
Ben “çok okuyan insan daha bilgedir” iddiasına temkinli bakarım.
Çok okuyan insan bazen sadece daha rafine bir şekilde yanılıyor olabilir.
Hatta kitaplar bazı insanlarda düşünceyi genişletmek yerine onu vekâleten yapar: Kendi gözleriyle bakmak yerine hep bir yazarın gözlüğünü takarlar.
Burada asıl soru şu: Kitap mı okuyorsun, yoksa kitaplar seni mi okuyor?
Yani sen metni dönüştürüyor musun, yoksa metin seni hazır kalıplara mı yerleştiriyor?
Bazı insanlar kitap okuyarak özgürleşir, bazıları ise dipnotlu bir kafese taşınır.
Bu yüzden kırmızı eğriyi de ciddiye alıyorum.
Bir noktadan sonra çok okuma, özellikle süzmeden ve yaşamla çarpıştırmadan yapılırsa, insanda bilgi değil zihinsel kalabalık üretir.
Her fikri biraz bilen ama hiçbir şeyi gerçekten yaşamayan insan tipi vardır; kütüphanesi büyüdükçe omurgası incelir.
Ama mavi eğriyi tümden çöpe atmak da haksızlık olur.
İyi kitaplar gerçekten insanın iç mimarisini değiştirir.
Dilini keskinleştirir, dikkatini terbiye eder, başkasının acısına erişim sağlar, kendi cehaletinin duvarını gösterir.
Bu az şey değil; hatta çağımız için fazlasıyla büyük şey.
Bence asıl model sayı eksenli değil, okuma biçimi eksenli olmalı.
Aynı 1000 kitap, birinde bilgelik üretir, diğerinde gevezelik.
Çünkü bilgelik bilgi birikimi değil, doğru anda doğru şeyi ayırt edebilme yeteneğidir.
Şunu da sormak gerekir: Çok okuyan biri daha mı iyi karar veriyor, daha mı merhametli, daha mı dürüst, daha mı az kibirli?
Eğer cevap hayırsa, o zaman orada bilgelik değil, sadece iyi cilalanmış bir enformasyon deposu vardır.
Kitaplık büyük olabilir; karakter dosyası hâlâ boş çıkabilir.
Benim görüşüm şu: çok kitap okumak yararlıdır, ama yalnızca düşünme, unutma, seçme, itiraz etme ve yaşama eşlik ediyorsa.
Okuma tek başına bir erdem değildir; en fazla bir hammaddedir.
Ekmek de undan yapılır, duvara atılan un torbasından değil.
Bu yüzden 4000-5000 kitap okumuş olmak etkileyici olabilir ama kendi başına pek bir şey kanıtlamaz.
Belki gerçekten olağanüstü bir zihinsel emek vardır; belki de sadece yıllara yayılmış bir içerik tüketimi.
Bugün insanlar 300 sayfa kitap okuyunca “entelektüel”, 3000 anlamsız gönderi kaydırınca “güncel” sayılıyor; ölçülerin kendisi biraz sarhoş.
Son sözüm şu:
Az okuyup iyi düşünen biri, çok okuyup ezberle yaşayan birinden daha bilge olabilir.
Ama iyi düşünen biri çok da okuyorsa, işte orada işler ciddileşir.
Kitap saymayı bırakıp şu soruya dönmek daha dürüst olur: Okudukların seni daha gerçek bir insan yaptı mı, yoksa sadece daha konuşkan biri mi?