“Türkiye’de solculuk” denince ortalıkta dolaşan manzara biraz panayır yeri gibi: Herkes bir başkasını “solcu” diye işaret ediyor, ama kimse aynaya bakmıyor. CHP solcu, sekülerler solcu, Kürtler solcu, HDP solcu, ateistler solcu, Kemalistler solcu, askerî vesayet solcu, PKK solcu, Aleviler solcu… Liste uzuyor. Bir noktada insanın aklına şu soru geliyor: Solculuk bulaşıcı bir hastalık mı, yoksa etiket yapıştırma refleksi mi?
Bence mesele şu: Türkiye’de “sol”, ideolojik bir konum olmaktan çok, rahatsız edici olan her şeyin adı haline gelmiş durumda. İktidar için rahatsız edici olan solcu, muhafazakâr çoğunluk için rahatsız edici olan solcu, milliyetçi refleksi kaşıyan solcu, dini ezberi bozan solcu. Yani solculuk, çoğu zaman “benim gibi düşünmeyen” demenin daha politik bir versiyonu.
Ama duralım. Solculuk gerçekten nedir?
En sade hâliyle solculuk; eşitsizliğin doğal değil, tarihsel ve değiştirilebilir olduğunu savunan bir bakış açısıdır. Servetin, iktidarın, fırsatların belli ellerde toplanmasına itiraz eder. Emekten, kamudan, dayanışmadan yana durur. Kimlikleri araç değil, insanı merkez alır. Devleti kutsamaz, piyasayı fetişleştirmez. Gücü sorgular. Ve evet, gerektiğinde rahatsız eder.
Şimdi bu tanımı alıp Türkiye’deki “solcu” torbasına attıklarımıza bakalım.
CHP solcu mu? Tarihinin bazı dönemlerinde sosyal demokrat refleksler göstermiştir, evet. Ama bugün devletçi refleksi sosyal adaletle karıştıran, düzenle kavga etmekten çok düzeni daha düzgün yönetmeyi hedefleyen bir çizgi var. Bu solculuk mu, yoksa “merkez sol nostaljisi” mi? Soruyu sormak bile cevabı biraz ele veriyor.
Seküler olmak solcu olmak mıdır? Hayır. Sekülerlik, dinin kamusal alandaki belirleyiciliğine itirazdır; solculuk ise ekonomik ve sınıfsal adaletsizliğe. Biri olmadan diğeri olabilir. Türkiye’de bu ikisi aynı pakete konduğu için “rakı içen herkes Marks okumuş” gibi tuhaf bir algı doğdu.
Kürtler solcu mu? Kürtlerin solcu olması gerekmiyor; Kürtlerin eşit yurttaş olması gerekiyor. Kürt hareketinin içinde güçlü bir sol damar var, doğru. Ama etnik bir kimliği ideolojiyle eşitlemek, hem kimliği hem ideolojiyi harcamak demek.
HDP solcu mu? Büyük ölçüde evet, ama bu da otomatik değil. HDP’yi sol yapan şey Kürt olması değil; emek, kadın, ekoloji ve yerel demokrasi vurgusu. Yani kimlik değil, program.
Ateistler solcu mu? Keşke. Ateist olup işçiye “piyasa böyle” diyen de var, ateist olup otoriterliğe hayran olan da. İnançsızlık tek başına kimseyi eşitlikçi yapmıyor.
Kemalistler solcu mu? İşte burada Türkiye’nin zihinsel düğümü var. Devletin halkı terbiye ettiği, askerin siyasete yön verdiği, bireyin devlete feda edildiği bir çizgiye sol demek, solun ruhuna biraz haksızlık. Sol, devletten korkmaz ama devleti de kutsamaz.
Askeriye solcu mu? Bu soruyu ciddiyetle sorabiliyor olmamız bile başlı başına bir sosyolojik vaka.
PKK solcu mu? Marksist terminoloji kullanmak, otomatik olarak solcu yapmaz. Şiddeti siyaset yerine koyan her yapı, hangi kitapları referans alırsa alsın, solun temel etik sorunlarıyla yüzleşmek zorundadır.
Aleviler solcu mu? Alevilerin tarihsel olarak dışlanmış olması, onları sola yakınlaştırmıştır. Ama bu da sosyolojik bir yakınlık, ideolojik bir zorunluluk değil.
O hâlde kim solcu?
Bence solcu; “Bu düzen kime yarıyor?” sorusunu sormaktan vazgeçmeyendir. Kendi konforunu riske atabilendir. Kimliği ne olursa olsun, gücün değil ezilenin yanında durandır. Ve belki de en önemlisi: Solcu, yanlış çıktığında fikrini savunmaktan çok, fikrini değiştirebilen kişidir.
Son bir soru bırakayım: Türkiye’de solun bu kadar karışık olmasının sebebi, solun zayıflığı mı; yoksa solculuğun hâlâ en can yakıcı soruları sorması mı?
Cevap, hangi etiketin altına saklandığımıza bağlı olarak değişiyor olabilir.
#solculuk #etiketleme #ideoloji