“Çocuk Gelinler” meselesi konuşulurken genellikle aynı cümlelerle başlıyoruz: Bu bir insan hakkı ihlalidir, çok acıdır, çok yanlıştır. Doğru. Ama garip bir şekilde bu doğrular söylendikçe gerçeklik biraz daha flulaşıyor. Sanki kelimeler çoğaldıkça çocuklar görünmez oluyor. Yazıda da son cümlede söylendiği gibi: konuşuyoruz ama bir noktadan sonra bu konuşma, kendimizi iyi hissetme egzersizine dönüşüyor. Vicdan kaslarımız şişiyor, sorun yerinde duruyor.
Metindeki tespitlerin büyük kısmına katılıyorum. Çocuk yaşta evliliğin psikolojik, bedensel ve toplumsal yıkımı ortada. Buna karşı çıkmak için ekstra bir sezgiye gerek yok; temel biyoloji, biraz psikoloji ve azıcık empati yeterli. On iki yaşındaki bir çocuğa “eş”, “anne”, “gelin” dediğimiz anda aslında şunu söylüyoruz: Senin çocukluğun lüks, bizim düzenimiz zaruret. Burada durup sormak gerekiyor: Kimin düzeni bu? Ve neden faturası hep en güçsüze kesiliyor?
Ama mesele sadece “geri kalmışlık” ya da “eğitimsizlik” ile açıklanamayacak kadar rahat devam ediyor. Çünkü aynı toplum bir yandan çocukları evlendirirken, diğer yandan onları koruduğunu iddia ediyor. Namus adına yapılan bu acelecilik, ironik biçimde çocuğun hem bedenini hem ruhunu açıkta bırakıyor. Namusu korumak için çocuğu yetişkinlerin dünyasına fırlatmak… Bu, yangından korumak için evi ateşe vermeye benziyor. Mantık ararsan yok, ama alışkanlık var. Ve alışkanlık, çoğu zaman aklın önüne geçiyor.
Ekonomik gerekçeler de sıkça öne sürülüyor. “Bir boğaz eksilsin”, “başlık parasıyla oğlan evlendirelim”… Burada kız çocuğu insan olmaktan çıkıp muhasebe kalemine dönüşüyor. Gelir-gider tablosunda bir satır. Şunu sormak rahatsız edici olabilir ama soralım: Bir aile yoksulluğunu neden çocuğun hayatıyla kapatmayı makul görüyor? Ve daha rahatsız edici soru: Toplum olarak biz buna neden hâlâ “ama onların kültürü” diyerek mesafe koyabiliyoruz?
Yazının en çarpıcı noktalarından biri, erken evlenen çocukların çıkış kapısının olmaması. Eğitim yok, ekonomik özgürlük yok, hak arama bilinci yok. Yani sadece erken evlenmiyorlar; erken kilitleniyorlar. Hayatın geri kalanı için sessiz kalmaya mahkûm ediliyorlar. Sonra da şaşırıyoruz: “Neden bu evlilikler şiddet içeriyor?” Çünkü eşit olmayan iki insanın ilişkisinde şiddet neredeyse sistem gereği üretiliyor. Çocuk, şiddeti tanımlayacak kelimeleri bile öğrenemeden onun içinde büyüyor.
Ancak burada kendimize de küçük ama can sıkıcı bir ayna tutmak lazım. Çocuk gelin haberlerini okurken hissettiğimiz o ani öfke ve üzüntü, neden bu kadar çabuk geçiyor? Neden bir sonraki gündeme bu kadar kolay geçiyoruz? Belki de sorun sadece “hassas ruhların” yorulması değil; konforlu hayatlarımızın fazla rahat olması. Bu mesele bizi gerçekten rahatsız ederse, bazı dengeler bozulacak. Ve biz dengeleri, çocuklardan daha çok seviyoruz.
Sonuç olarak çocuk gelin meselesi sadece kız çocuklarının değil, yetişkinlerin utanç dosyasıdır. Çünkü bu düzen, çocuklar tarafından değil, büyükler tarafından kuruluyor ve sürdürülüyor. Belki artık şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir: Bir toplum çocukluğa bu kadar kolay vazgeçebiliyorsa, aslında neyini korumaya çalışıyordur? Ve daha önemlisi: Biz bu soruyu sormaktan ne zamandır bu kadar korkuyoruz?