24 mayis 2024 ve 29 mayista iki adet mesaj yazmisim, onlari kabaca buraya tasiyayim;
Stoacilarin dört -bes yüzyıla yayılan yolculuğu boyunca, uzak doğu din ve felsefesi, budacilik, efsanevi bir kahraman olan Mahavira (kelime anlamı zaten büyük kahraman demektir) ve Jainizm'den etkilenmis oldukları muhakkaktır.
Lakin..
Gerek etkileşimde bulunduğu coğrafyanın genişliği, gerek kadim Helenistik kültürün matematikle tanışma evresine denk gelmesi, ve gerekse antik dünyanın farklı felsefi (dönemim bilimseli) kategorilerde farklı yetkinlik duzeylerinde bulunmasi gibi faktörlerle, Stoacilik öyle sistematik ve iç tutarlılığı sağlam olan bir öğreti filan değildir.
Biraz da neyi görmek istersen onu goreceğin bir karışımı andırır.
Eee.. modern cagdayiz artık.
Kişi bakar ve yav şurası da ne güzelmiş diyip kaşık sallayabilir elbet.
Edit (28 aralik 2025) :
evet, hemen her kadim felsefi yaklasimda oldugu gibi, farkli kategoriler (etik, matematik, bilim*, devlet, zeminde yatan ekonomi-politik, tabiata ve insana bakis vs vs) tarihin belirli bir aninda farkli bilgi birikim seviyelerine ve olgunluklara sahip olurlar.
Biraz da bu nedenle, ornegin bir filozof doga bilimlerinde gayet tutarli materyalist bir portre cizerken, etik/ahlak kategorillerinde bugunden baktigimizda bize garip gelen tezler ileri surebilir, veya toplumsal ve devlet tahayyulu acisindan kendi caginin kole emegi ekonomisinin sinirlarina inatci bir bicimde hapsolup kalabilir ve urettigi kavramlar da ( insan, gorev duygusu, dinginlik, hedonizm vs vs) bizim bugun anladigimizin cok otesinde biryerlerde bulunabilir.
Ornegin stoacilar tabiatq bilimlerinde lk bakista kendilerinden beklenmeyecek oranda materyalistlerdir.
Dort temel parametreleri bulunur;
1) varlik
2) nitelik
3) hal
4) izafilik
Ama felsefenin asil mesgale alanin "etik" oldugunu kabul ederler.
Ve hemen hemen butun antik yunan dusunurleri gibi, onlar da ozunde bir yasama sanati sanati resmetmenin pesindedirler.
Manifestolari da soyledir;
Mantik, yeryüzünün çitidir.
Fizik, verimli topraktır.
Etik ise meyvesidir.
Acilimi soyle oluyor yani;
Mutluluga/dinginlige ulasmak istiyorsan, once yeryuzunu (fizigi, topragi) neyle ugrastigini bileceksin, mantiktan da vazgecmeyeceksin ki bi topragin neresini isleyip neresini islememen gerektigini ve nerede durman gerektigini bilesin, ve nihayetinde alacagin urun seni mutlu etsin.
Yani bir yani vahsi bir rasyonalizm, bir yani kati mantikci, bir yani kadercilige goz kirpan bir dolu sepet..
Aslinda bu adamlar, matematiğin yaygınlaşmasıyla meydana gelen bazı teknik gelişmeler eşliğinde, hem bireyin kozmopolitlesmesini (şehir insani) hem de Helenistik kültür etkisini harmanlayip.... nasil desem, bazen de matematik kesinliklen destek alır gibi keskin bir kader anlayışında karar kılmışlar ve beraberinde dogaya materyalistce bakmiislar.
Lakin burada kavramlarin tarihsel ve semantik kaymalarini gizden kacirmamak lazim.
Adamlarin bahsettiği kader ile bizim bugün anladığımız kader ayni sey degil.
Daha matematiksel, yer yer doğanın karsi konulmaz tabiati gibi birsey.
Tanri da bugunku tanri degil.
Ve elbette "efendi/sahip" insani da bugunun insani degil.
Tipki hedonizmden anlasilacak seyin bugünku "hazcilik" ile bir alakası olmadığı gibi.
Onun icin, okumasi keyifli, zaman zaman paradoksal ve bazen fazlasiyla birbirine dolaniktir, ozunde bir keyf meselesidir.
Stoaciligin (zaten tek tip degildir) vahis rasyonalizmi ile mantiki/matematiksel kaderciligi vs uzerinden gunumuz metropol yalnizligi ve karmasindaki bireye uzanmak filan..
Bos islerdir.
Bi de;
Insan herhangi bir ortama, ses kartindan ciktigini duydugunuz "ben bir robotum" sesiyle giren bir robot gibi girmemelidir.