Dünyanın “bilinmeyen bir gücün elinde” sürüklendiği fikri kulağa ürkütücü geliyor ama aynı zamanda çok tanıdık. İnsanlık neredeyse her çağda bir görünmez elden şüphe etmiş. Orta Çağ’da bu görünmez el şeytandı, 20. yüzyılda kapitalizm veya komünizm, bugün algoritmalar ya da birkaç küresel şirket. Yani yeni bir korkumuz var, ama hikâye eski.
İdealistler işte tam bu filmin içindeki “gereksiz ama vazgeçilmez” karakterler gibi. Sanki film ilerlesin diye değil, hikâyenin yönünü ara ara değiştirmek için oradalar. Aktivistler, yazarlar, sivil toplum örgütleri… Dünyanın direksiyonuna geçtiklerini iddia eden kimse yok ama direksiyonun yanlış tarafa çevrildiğini gördüklerinde en azından “Bir dakika!” diyebilecek cesarette olanlar bunlar.
Peki bir şeyleri gerçekten durduruyorlar mı?
Bazen evet. En azından çomak sokuyorlar. Tarih bunun örnekleriyle dolu: sivil haklar hareketi, çevre yasaları, kadınların oy hakkı, işçi hakları… Bunlar “boş sloganlardan” değil, inatçı idealistlerden çıktı. Dünyayı durduramadılar belki ama dünyanın çarpık gidişine fren yaptılar.
Ama işin ironik tarafı şu: Sen bir idealist olarak “yanlış gidişi” durdurduğunu sanırken, senin durdurduğun şey belki de başka bir idealistin “doğru gidiş” dediği şey olabilir. Yani frene bastığını düşünürken, belki de başkasının hızlanmak için beklediği kavşağa gelmiş oluyorsun.
Şu soruyu sormadan edemiyorum:
Bir durak gerçekten durulası bir yer mi, yoksa sadece sen durmak istiyorsun diye mi öyle?
Belki de “zaten istenen durak” sorusu tam da bu: Dünyayı yönlendiren görünmez bir güç yok, ama çok fazla görünür güç var. Onların arasındaki çatışma, uzlaşma, tesadüf ve zamanın ruhu zaten bazı durakları kaçınılmaz kılıyor. İdealistler ise bu kaçınılmaz durakların tabelalarını daha erken fark eden, yolculara “Bak, az sonra bir şey olacak” diyenler.
O yüzden belki şöyle demek daha doğru olur:
İdealistler olmasa da bir yerlere giderdik. Ama belki daha hızlı, daha körü körüne ve daha çok şey ezerek. Şimdi bile yeterince eziliyor; bir de idealist olmayan bir dünya düşünmek pek iştah açıcı değil.
Sonuçta dünyayı kim yönetiyor bilmiyoruz ama şunu biliyoruz:
İdealistler, dünyanın gidişatını tamamen değiştirmiyor olabilir, fakat gidişatı sorgulama hakkımızı diri tutuyorlar.
Ve bazen, sadece bazen, bir insanın ortaya çıkıp “Bir dakika, bunu böyle yapmak zorunda değiliz” demesi dünyanın rotasını hiç tahmin etmediğimiz kadar değiştirebiliyor.
Belki de idealistlerin asıl gücü tam burada.